[Người Nuôi Tôm] – Mặc dù duy trì đà tăng trưởng hai con số trong 5 tháng đầu năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam – đặc biệt là ngành tôm – đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức lớn từ chi phí logistics tăng vọt, rào cản phòng vệ thương mại cho đến bài toán lệch pha cung cầu. 

Mới đây, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã chính thức gửi Công văn số 87/CV-VASEP tới Bộ Tài chính nhằm báo cáo toàn diện về bức tranh xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm, đồng thời đề xuất các giải pháp mang tính tháo gỡ cho nửa cuối năm 2026.

Công văn số 87/CV-VASEP báo cáo toàn diện về bức tranh xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm

Theo báo cáo của VASEP, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt 4,66 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm ngoái. Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất với kim ngạch vượt 1,2 tỷ USD, tăng mạnh 40,5%, dù đang phải chuyển dịch mạnh sang kiểm soát chính ngạch theo Lệnh 280 có hiệu lực từ đầu tháng 6. Ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 10% khi đạt 689 triệu USD và EU giảm 2,2% với 435,5 triệu USD do các rào cản kỹ thuật cùng hệ lụy từ “thẻ vàng” IUU kéo dài.

Là mặt hàng chủ lực lớn nhất của toàn ngành khi chiếm tới 40,4% tổng kim ngạch, ngành tôm tiếp tục đóng vai trò đầu tàu với giá trị xuất khẩu đạt 1,88 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm 2025. Sự tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi sự phục hồi từ một số thị trường châu Á, phân khúc sản phẩm chế biến sâu và tín hiệu tích cực từ việc xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc. 

Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng, ngành tôm đang phải cân não giải quyết nghịch lý lệch pha cung cầu khi người nuôi trong nước có xu hướng chuộng nuôi tôm cỡ lớn, trong khi các thị trường nhập khẩu lại ưu tiên tôm cỡ nhỏ để tiết giảm chi phí và phục vụ phân khúc giá thấp.

Bên cạnh đó, tôm Việt Nam còn chịu sức ép cạnh tranh khốc liệt về giá thành từ Ecuador, Ấn Độ, Indonesia; đồng thời liên tục bị siết chặt bởi các biện pháp phòng vệ thương mại, đặc biệt là các vụ điều tra thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp tại thị trường Hoa Kỳ.

Không chỉ riêng ngành tôm, các mặt hàng khác như cá tra (đạt 904,8 triệu USD) hay cá ngừ (giảm 5,9% do thiếu nguyên liệu) cũng đang điêu đứng vì bão chi phí bủa vây. Biến động địa chính trị toàn cầu đã đẩy giá cước vận tải biển tăng phi mã khi nhiều hãng tàu thông báo tăng cước tới 30% chỉ trong vài ngày giữa tháng 6/2026, làm tăng từ 1.000 đến 3.000 USD cho mỗi container lạnh đi Hoa Kỳ và châu Âu. 

Thêm vào đó, việc ngân hàng siết chặt hạn mức tín dụng, quy định nộp trước – hoàn sau thuế VAT đối với hàng tái nhập sửa chữa (loại hình G13), hay chi phí xử lý nước thải kép tại các khu công nghiệp đang bòn rút dòng tiền lưu động của doanh nghiệp đúng vào mùa cao điểm.

Để bảo vệ đà tăng trưởng và hướng tới mục tiêu xuất khẩu vượt 12 tỷ USD cho cả năm 2026, VASEP đã khẩn thiết kiến nghị Chính phủ và các Bộ, ngành sớm triển khai các nhóm giải pháp cứu vãn tình hình. Cụ thể, Hiệp hội đề xuất mở rộng hạn mức tín dụng và tiếp tục gói cho vay ưu đãi Lâm – Thủy sản để doanh nghiệp có vốn thu mua nguyên liệu cho nông dân.

Song song đó, cần rà soát phí cảng biển, cho phép doanh nghiệp tự xử lý nước thải đạt chuẩn cột A được miễn trừ đấu nối trùng lặp để hạ giá thành sản xuất, đồng thời sửa đổi Luật thuế GTGT theo hướng không thu thuế đối với hàng xuất khẩu bị lỗi phải tái nhập để sửa chữa rồi xuất đi. 

VASEP cũng kiến nghị các cơ quan chức năng hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó rào cản phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ, đàm phán gỡ bỏ hạn ngạch tôm sang Hàn Quốc và sớm thành lập Quỹ xúc tiến xuất khẩu ngành hàng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế trong nửa cuối năm 2026.

Thùy Linh (Theo VASEP)