[Người Nuôi Tôm] – Tại Trung Quốc, giá bột cá hiện tăng hơn 40% so với cùng kỳ, trong khi khô đậu nành tiếp tục chịu sức ép tăng giá do nguồn cung và nhu cầu biến động. Diễn biến này đang đẩy chi phí thức ăn chăn nuôi, thủy sản tăng và cho thấy áp lực mới đối với ngành sản xuất thức ăn tại châu Á.

 

Bột cá tăng hơn 40%, đúng thời điểm nhu cầu sử dụng tăng cao

Theo phân tích thị trường được dẫn lại, giá bột cá tại Trung Quốc đã tăng hơn 40% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính đến từ sự suy giảm nguồn cung tại Peru, một trong những quốc gia sản xuất bột cá lớn nhất thế giới.

Nguồn cá cơm tại Peru chịu tác động của điều kiện môi trường, trong đó tỷ lệ cá non, cá nhỏ trong sản lượng khai thác tăng lên. Hạn ngạch đánh bắt năm 2026 được cho là giảm khoảng 36% so với cùng kỳ, xuống mức thấp thứ hai trong vòng 10 năm. Việc Chính phủ Peru tiếp tục ban hành lệnh tạm ngừng khai thác trong 15 ngày vào cuối tháng 5 vừa qua càng làm gia tăng lo ngại về nguồn cung trong ngắn hạn.

Áp lực giá không chỉ đến từ phía cung. Tháng 5 là giai đoạn cao điểm thả giống thủy sản tại Trung Quốc, khiến nhu cầu thức ăn giàu protein tăng mạnh. Vì vậy, ngay cả khi giá nguyên liệu tăng, nhu cầu vẫn khó giảm nhanh.

Trong khi đó, tồn kho bột cá tại các cảng chính của Trung Quốc được cho là đang ở mức thấp. Một phần nguồn hàng đã được các thương nhân lớn và khách hàng quy mô lớn mua hoặc chốt trước, khiến lượng hàng lưu thông trên thị trường giảm. Khi nguồn cung vật chất hạn chế, tâm lý tích trữ và kỳ vọng giá tiếp tục tăng có thể tạo thêm áp lực lên thị trường.

 

Đậu nành: Nguồn cung lớn nhưng vẫn có phân khúc thiếu hụt

Thị trường đậu nành Trung Quốc có diễn biến khác bột cá. Nguồn cung tổng thể vẫn tương đối dồi dào khi lượng đậu nành nhập khẩu về nước này tăng mạnh, dự kiến lượng cập cảng trong tháng 5 vượt 10 triệu tấn.

Tuy nhiên, thị trường lại xuất hiện sự mất cân đối về chất lượng. Nguồn đậu nành giàu protein đang trở thành đối tượng cạnh tranh giữa ngành thực phẩm và ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi cao cấp. Vì vậy, dù tổng lượng đậu nành dồi dào, giá những nguồn nguyên liệu đáp ứng tốt yêu cầu về protein vẫn được duy trì ở mức cao.

Một yếu tố khác là kỳ vọng về nhu cầu mua nông sản Hoa Kỳ của Trung Quốc. Cam kết thu mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Hoa Kỳ mỗi năm, trong ba năm tới, đã hỗ trợ tâm lý thị trường, qua đó thúc đẩy giá đậu nành kỳ hạn trên Sàn giao dịch hàng hóa Chicago (CBOT). Bên cạnh đó, thời tiết tại Hoa Kỳ trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng của cây đậu nành vẫn là một biến số lớn. Rủi ro thời tiết bất lợi có thể kích thích hoạt động đầu cơ, khiến giá kỳ hạn biến động mạnh.

Các yếu tố địa chính trị cũng cần được theo dõi do có khả năng đẩy giá dầu thô, vật tư nông nghiệp và chi phí logistics tăng, qua đó tác động gián tiếp tới giá thành đậu nành.

Giá bột cá tăng cao khiến ngành chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản tại Trung Quốc gặp nhiều áp lực

 

Ngành thủy sản Trung Quốc tìm cách giảm phụ thuộc bột cá

Giá bột cá tăng mạnh đang tạo áp lực trực tiếp lên chi phí thức ăn thủy sản, đặc biệt đối với các đối tượng có nhu cầu protein cao. Một hướng ứng phó được ngành sản xuất thức ăn Trung Quốc quan tâm là điều chỉnh công thức, thay thế một phần bột cá bằng các nguồn protein khác như bột thịt gia cầm, bột thịt xương, protein côn trùng, khô đậu nành lên men và protein tảo.

Đồng thời, việc bổ sung các axit amin dạng tinh thể như methionine và lysine có thể giúp cân bằng axit amin trong công thức khi giảm tỷ lệ một số nguồn protein nguyên liệu.

Tuy nhiên, thay thế bột cá không đơn thuần là thay thế theo tỷ lệ. Nhà sản xuất cần tính toán đồng thời hàm lượng protein, cân bằng axit amin, khả năng tiêu hóa, yếu tố kháng dinh dưỡng và độ ngon miệng của thức ăn.

Đối với người nuôi, quản lý thức ăn cũng trở thành công cụ quan trọng để kiểm soát chi phí. Điều chỉnh lượng cho ăn theo sinh khối, điều kiện môi trường và sức khỏe vật nuôi, hạn chế cho ăn dư thừa sẽ giúp giảm lượng thức ăn thất thoát và cải thiện FCR.

Khi giá nguyên liệu tăng nhưng giá thủy sản thương phẩm thấp, người nuôi cũng có thể cân nhắc điều chỉnh mật độ thả hoặc thời điểm xuống giống. Tuy nhiên, quyết định này cần dựa trên bài toán tổng chi phí và giá bán dự kiến, thay vì áp dụng cứng nhắc.

 

Chăn nuôi lợn chịu sức ép từ giá khô đậu nành

Trong ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm, khô đậu nành có vai trò quan trọng trong cung cấp protein. Tại Trung Quốc, tổng đàn lợn vẫn ở mức cao, trong khi tốc độ cắt giảm đàn nái diễn ra chậm, khiến nhu cầu thức ăn và khô đậu nành tiếp tục được duy trì.

Một trong những giải pháp được đề cập là áp dụng khẩu phần protein thấp, kết hợp với mô hình axit amin lý tưởng. Theo đó, có thể giảm protein thô khoảng 1-2 điểm phần trăm, nhưng vẫn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng nhờ cân bằng chính xác các axit amin thiết yếu.

Mục tiêu không phải đơn giản là “giảm protein”, mà là giảm lượng protein dư thừa và nâng cao hiệu quả sử dụng protein. Nếu được thiết kế phù hợp, phương pháp này có thể giảm lượng khô đậu nành sử dụng mà không ảnh hưởng đáng kể đến năng suất.

Bên cạnh đó, các nguồn nguyên liệu thay thế như khô cải dầu, khô hạt bông, khô hướng dương và DDGS có thể được tính toán đưa vào công thức tùy điều kiện nguồn cung và đặc điểm vật nuôi. Việc sử dụng enzyme phù hợp cũng có thể hỗ trợ nâng cao khả năng tiêu hóa và khai thác tốt hơn giá trị dinh dưỡng của nguyên liệu.

 

Tối ưu FCR thay vì chỉ tìm thức ăn rẻ

Khi giá nguyên liệu tăng, việc lựa chọn thức ăn không nên chỉ dựa trên giá bán mỗi kilogram hoặc mỗi bao. Yếu tố quan trọng hơn là chi phí thức ăn trên mỗi kilogram sản phẩm tăng trọng hoặc sản lượng thu hoạch.

Điều này khiến FCR trở thành một chỉ tiêu kinh tế quan trọng hơn. Một loại thức ăn có giá cao hơn nhưng giúp vật nuôi tăng trưởng tốt, giảm lượng thức ăn tiêu tốn và cải thiện FCR có thể mang lại hiệu quả tốt hơn so với thức ăn giá thấp nhưng hiệu quả chuyển hóa kém.

Theo kinh nghiệm từ Trung Quốc, đối với chăn nuôi, kiểm soát stress nhiệt cũng có ý nghĩa trong giai đoạn giá thức ăn tăng. Nhiệt độ biến động có thể làm vật nuôi giảm ăn, chậm tăng trưởng và suy giảm hiệu quả chuyển hóa thức ăn.

Giá nguyên liệu tăng mạnh cũng kéo theo làn sóng tăng giá thức ăn chăn nuôi, thủy sản (Ảnh: ST)

 

Diễn biến tại Trung Quốc có ý nghĩa tham khảo đáng chú ý đối với Việt Nam bởi cả hai nước đều có ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản quy mô lớn, đồng thời chịu ảnh hưởng đáng kể từ thị trường nguyên liệu thức ăn quốc tế.

Đối với bột cá, cần theo dõi sát sản lượng và hạn ngạch khai thác tại Peru, diễn biến tồn kho tại các cảng lớn cũng như nhu cầu của Trung Quốc và các thị trường tiêu thụ chính. Bất kỳ thay đổi nào về nguồn cung tại Peru đều có thể nhanh chóng tác động đến giá bột cá tại châu Á.

Với đậu nành, các yếu tố cần quan tâm gồm giá trên CBOT, tình hình sản xuất và thời tiết tại Hoa Kỳ, nhu cầu nhập khẩu, tỷ giá và chi phí vận chuyển.

Ở cấp doanh nghiệp, biến động hiện nay cho thấy nhu cầu đa dạng hóa nguồn protein và xây dựng công thức thức ăn linh hoạt ngày càng rõ rệt. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào một nguyên liệu, doanh nghiệp cần tính toán nhiều nguồn protein khác nhau trên cơ sở giá trị dinh dưỡng và chi phí thực tế.

Đối với người nuôi, trọng tâm không chỉ là mua thức ăn với giá thấp mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn, kiểm soát FCR và giảm thất thoát trong quá trình cho ăn.

Trong ngắn hạn, giá bột cá tại Trung Quốc có thể tiếp tục neo cao, nếu nguồn cung từ Peru chưa cải thiện và tồn kho vẫn thấp. Giá khô đậu nành cũng khó giảm sâu nếu nhu cầu từ ngành chăn nuôi Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao.

Về dài hạn, diễn biến mùa khai thác tiếp theo tại Peru và tốc độ điều chỉnh đàn lợn Trung Quốc sẽ là hai biến số quan trọng cần theo dõi.

Đối với Việt Nam, bài học lớn nhất từ thị trường Trung Quốc là khi nguồn protein trở nên đắt đỏ, giải pháp không chỉ nằm ở việc tìm nguyên liệu rẻ hơn. Năng lực quản trị nguyên liệu, tối ưu công thức, cân bằng axit amin và nâng cao hiệu quả chuyển hóa thức ăn mới là những yếu tố quyết định khả năng kiểm soát giá thành trong một thị trường ngày càng phụ thuộc vào biến động nguồn cung toàn cầu.

Phạm Huệ

 

Xem thêm: