[Người Nuôi Tôm] – Sau nhiều năm tăng trưởng mạnh và trở thành một trong những mặt hàng thủy sản có giá trị xuất khẩu cao, tôm hùm được VASEP đề xuất đưa vào nhóm ngành hàng chiến lược của Việt Nam với mục tiêu sớm đạt kim ngạch xuất khẩu tỷ USD. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành tôm hùm cần đồng thời phát huy lợi thế cạnh tranh, tháo gỡ các rào cản thị trường và xây dựng chuỗi giá trị phát triển bền vững.

 

Xuất khẩu tăng trưởng mạnh, mở ra dư địa hình thành ngành hàng tỷ USD

Trong cơ cấu các mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam, tôm hùm đang nổi lên như một điểm sáng với tốc độ tăng trưởng vượt trội, trở thành một trong những sản phẩm có giá trị cao của ngành thủy sản Việt Nam. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 585 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ năm trước, chiếm khoảng 10,1% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản và gần 25% kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước. Đà tăng trưởng này tiếp nối kết quả tích cực của năm 2025 khi kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 858 triệu USD, đưa mặt hàng này tiến gần cột mốc tỷ USD.

Nguồn: Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam

 

Từ diễn biến thị trường và tiềm năng tăng trưởng, VASEP cho rằng tôm hùm cần được xem xét như một ngành hàng chiến lược thay vì chỉ là sản phẩm tăng trưởng theo nhu cầu ngắn hạn. Hiệp hội đề xuất xây dựng lộ trình phát triển riêng cho ngành tôm hùm, gắn với quy hoạch vùng nuôi, nâng cấp hạ tầng logistics và chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Theo bà Kim Thu, chuyên gia thị trường tôm của VASEP, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển ngành tôm hùm nhờ vị trí địa lý gần Trung Quốc, thuận lợi trong vận chuyển tôm sống với thời gian giao hàng ngắn, chi phí logistics cạnh tranh. Đây là yếu tố quan trọng giúp tôm hùm Việt Nam phù hợp với phân khúc nhà hàng trung và cao cấp.

 

Phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc và bài toán tháo gỡ điểm nghẽn

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành tôm hùm vẫn đối mặt với không ít thách thức. Mặc dù tăng trưởng mạnh, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thị trường Trung Quốc. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 841 triệu USD, chiếm hơn 98% tổng giá trị xuất khẩu tôm hùm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng này tiếp tục duy trì ở mức khoảng 98,5%, cho thấy Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực của sản phẩm tôm hùm Việt Nam.

Đáng chú ý, phần lớn tăng trưởng hiện nay đến từ tôm hùm xanh. Năm 2025, mặt hàng này đạt khoảng 843 triệu USD, tương đương 98,3% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm hùm. Trong khi đó, tôm hùm bông – dòng sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn chỉ đạt khoảng 4,6 triệu USD do gặp các rào cản kỹ thuật từ phía Trung Quốc.

Theo VASEP, trong nửa đầu năm 2026, dữ liệu hải quan không ghi nhận xuất khẩu tôm hùm bông sang Trung Quốc, trong khi xuất khẩu tôm hùm xanh đạt khoảng 574 triệu USD và gần như chiếm toàn bộ kim ngạch xuất khẩu của ngành.

Thực tế này cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành tôm hùm không chỉ nằm ở việc mở rộng sản lượng, mà còn phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ các rào cản đối với phân khúc sản phẩm có giá trị cao hơn. Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường cùng việc chưa khai thác hiệu quả tiềm năng của tôm hùm bông đang trở thành những yếu tố hạn chế khả năng tăng trưởng dài hạn của ngành hàng này.

 

Đề xuất chiến lược phát triển để hiện thực hóa mục tiêu tỷ USD

Từ góc độ doanh nghiệp và thị trường, VASEP cho rằng đã đến lúc tôm hùm cần được nhìn nhận như một ngành hàng có giá trị cao với chiến lược phát triển độc lập, thay vì chỉ là một sản phẩm tăng trưởng theo nhu cầu ngắn hạn.

Theo đó, Hiệp hội đề xuất đưa tôm hùm vào danh mục ngành hàng chiến lược, xây dựng lộ trình phát triển đồng bộ hướng tới kim ngạch xuất khẩu tỷ USD, đồng thời gắn với quy hoạch vùng nuôi, đầu tư hạ tầng logistics phục vụ vận chuyển hàng sống, hệ thống cơ sở đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc đồng bộ.

Quy hoạch vùng nuôi, đầu tư hạ tầng logistics phục vụ vận chuyển hàng sống, hệ thống cơ sở đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc đồng bộ

 

Song song với đó, các nút thắt về thị trường cũng cần được giải quyết, đặc biệt là việc tháo gỡ các quy định liên quan đến nguồn gốc giống và yêu cầu bảo vệ động vật hoang dã đối với tôm hùm bông để khôi phục hoạt động xuất khẩu mặt hàng này.

Theo các chuyên gia, việc đưa tôm hùm vào nhóm ngành hàng chiến lược không chỉ nhằm nâng kim ngạch xuất khẩu mà còn tạo động lực phát triển toàn bộ chuỗi giá trị từ nuôi trồng, thu hoạch, chế biến đến logistics và thương mại.

Nếu những rào cản kỹ thuật được tháo gỡ cùng với việc đầu tư đồng bộ về vùng nuôi, chất lượng sản phẩm và truy xuất nguồn gốc, tôm hùm Việt Nam sẽ có thêm dư địa để mở rộng quy mô xuất khẩu, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngành hàng thủy sản đạt kim ngạch tỷ USD trong những năm tới.

Lan Hương

Xem thêm:

Xuất khẩu tôm hùm bứt phá nhờ sức mua từ Trung Quốc, rộng cơ hội gia nhập nhóm hàng tỷ USD

Xuất khẩu tôm hùm Việt Nam: Đỉnh cao 2025, phép thử 2026