Xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc và Hong Kong tăng mạnh 76% trong 8 tháng đầu năm 2025, đưa thị trường này trở thành điểm sáng nhất của ngành tôm. Tuy nhiên, đằng sau sự tăng tốc này là không ít trở ngại buộc tôm Việt phải tìm lối đi riêng ở phân khúc cao cấp và chế biến sâu để giữ vững vị thế.

 

Tăng trưởng bứt phá nhưng đối diện áp lực lớn

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, tính đến ngày 15/8/2025, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc và Hong Kong đạt gần 767 triệu USD, tăng tới 76% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm gần 29% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm cả nước. Riêng nửa đầu tháng 8, giá trị xuất khẩu đạt gần 57 triệu USD, cho thấy tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ chưa từng có.

Trong cơ cấu sản phẩm, tôm hùm sống, tôm rảo và các loại tôm khác chiếm tỷ trọng lớn, ghi nhận mức tăng trưởng ba con số. Tôm sú cũng tăng trưởng ổn định, trong khi tôm chân trắng đông lạnh giảm, nhưng các sản phẩm tôm chân trắng chế biến lại tăng đáng kể. Điều này phản ánh thị hiếu tiêu dùng Trung Quốc đang dần dịch chuyển sang các sản phẩm cao cấp, tiện lợi và chế biến sẵn – một cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam khai thác.

Tuy nhiên, sự bùng nổ xuất khẩu không đồng nghĩa với một bức tranh toàn màu hồng. Cạnh tranh khốc liệt từ Ecuador và Ấn Độ, tình trạng tồn kho tăng cao tại Trung Quốc, cùng với các quy định ngày càng nghiêm ngặt về kiểm dịch, bao bì, nhãn mác đang tạo ra áp lực không nhỏ.

Số liệu của Hải quan Trung Quốc cho thấy, trong 7 tháng đầu năm 2025, nước này nhập khẩu 519 nghìn tấn tôm nước ấm đông lạnh, trị giá 2,73 tỷ USD. Ecuador tiếp tục chiếm ưu thế tuyệt đối khi cung ứng tới 75% tổng khối lượng, tương đương gần 389 nghìn tấn. Lợi thế lớn nhất của Ecuador nằm ở nguồn cung dồi dào, giá thành rẻ, và sản phẩm phù hợp thị hiếu phổ thông của Trung Quốc – đặc biệt là dòng tôm nguyên đầu đông lạnh.

Trong khi đó, Ấn Độ – nhà cung cấp lớn thứ hai – đang dần hụt hơi khi sản lượng 7 tháng giảm 7% xuống còn 76 nghìn tấn. Nguyên nhân đến từ khó khăn trong kiểm soát chất lượng, chi phí sản xuất cao và sự phân tán nguồn cung cho nhiều thị trường cùng lúc.

 

Tôm Việt tìm lối đi riêng

Trong bối cảnh ấy, tôm Việt Nam lựa chọn một hướng đi khác. Nếu Ecuador và Ấn Độ cạnh tranh trực diện ở phân khúc phổ thông, thì Việt Nam tận dụng lợi thế ở phân khúc cao cấp: tôm sú size lớn, tôm hùm sống và đặc biệt là các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng. Đây chính là “ngách” giúp Việt Nam tránh rơi vào cuộc đua giá khốc liệt và khẳng định bản sắc riêng.

Tuy nhiên, lợi thế này chỉ phát huy khi doanh nghiệp duy trì được chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Bởi lẽ, Trung Quốc không còn là thị trường “dễ tính” như trước.

Tôm Việt xuất khẩu sang thị trường này còn gặp thách thức từ tồn kho và tiêu chuẩn nhập khẩu. Theo đó, mặc dù nhập khẩu tăng trở lại trong tháng 7/2025, đưa khối lượng lên mức cao nhất kể từ đầu 2024, nhưng sự gia tăng này lại dẫn đến tồn kho lớn. Khi dịch vụ ăn uống suy yếu, giá bán sỉ tôm nhập khẩu tại Trung Quốc đã giảm liên tục trong tháng 8. Điều này khiến nhiều nhà cung cấp phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp, thậm chí rơi vào tình trạng bán dưới giá vốn.

Trong bối cảnh đó, sản phẩm phổ thông từ Ecuador có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, còn tôm Việt Nam – vốn có giá thành cao hơn – chịu áp lực không nhỏ. Nếu không khéo léo định vị ở phân khúc cao cấp hoặc chế biến sâu, doanh nghiệp Việt Nam có thể dễ dàng bị “lấn sân”.

Ngoài ra, Trung Quốc đang siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu, từ kiểm dịch, kiểm tra kháng sinh, đến bao bì và nhãn mác. Doanh nghiệp nào không tuân thủ tuyệt đối quy định sẽ đối mặt nguy cơ bị trả hàng, gây thiệt hại lớn. Đây là một thách thức nhưng đồng thời cũng là cơ hội để ngành tôm Việt Nam chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất theo hướng bền vững và chuyên nghiệp hơn.

Các chuyên gia VASEP cho rằng, trong ngắn hạn, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc được dự báo tiếp tục tăng trưởng, nhất là vào các dịp lễ lớn như Trung thu, Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán, khi nhu cầu quà biếu và tiêu thụ hải sản tăng mạnh. Các dòng sản phẩm tôm hùm sống, tôm sú cỡ lớn và tôm chân trắng chế biến sâu sẽ giữ vai trò chủ lực.

Về trung hạn, sản lượng nuôi trong nước của Trung Quốc ngày càng lớn sẽ gây sức ép lên nhập khẩu, đồng thời cạnh tranh từ Ecuador và Ấn Độ vẫn duy trì gay gắt. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần kiên định chiến lược tập trung vào chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và khai thác phân khúc cao cấp. Đồng thời, việc tuân thủ chặt chẽ các quy định về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, bao bì nhãn mác là yếu tố then chốt để đảm bảo sự hiện diện bền vững tại thị trường này.

Trung Anh

Nguồn: https://thuongtruong.com.vn/