[Người Nuôi Tôm] – Tại Hội nghị sơ kết tình hình sản xuất kinh doanh 6 tháng đầu năm do Bộ Tài chính tổ chức sáng 19/6, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã thẳng thắn chỉ ra những nút thắt cốt lõi về vốn, lao động, thuế, logistics và thị trường đang đe dọa trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng toàn ngành.

Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương chủ trì nhằm ghi nhận thực trạng và các rào cản cơ chế từ cộng đồng doanh nghiệp. Các thông tin này sẽ được tổng hợp để tham mưu cho Chính phủ ban hành các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn nửa cuối năm 2026.

Hội nghị đã chỉ ra 5 nút thắt cốt lõi về vốn, lao động, thuế, logistics và thị trường đe dọa trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng toàn ngành. Ảnh: VASEP

Báo cáo tại hội nghị, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, khẳng định thủy sản là mắt xích kinh tế chiến lược trong khu vực nông nghiệp, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu và bảo đảm sinh kế cho hàng triệu lao động cùng nông – ngư dân. Tuy nhiên, khoảng hai tháng trở lại đây, khối doanh nghiệp chế biến đang chịu nhiều áp lực đan xen. Đáng chú ý, các khó khăn này lại xuất hiện ngay trước quý III và quý IV, vốn là chu kỳ cao điểm thu mua nguyên liệu và thực hiện các hợp đồng giao hàng quốc tế.

Hạn hẹp nguồn vốn tín dụng và thiếu hụt nhân lực trực tiếp

Theo đại diện VASEP, vấn đề dòng tiền đang là rào cản trực diện nhất đối với hoạt động sản xuất. Nhiều doanh nghiệp lớn có lịch sử tín dụng ổn định và kim ngạch xuất khẩu đạt hàng trăm triệu USD mỗi năm hiện đang gặp khó khăn do hạn mức tín dụng thực tế bị thu hẹp. Việc thiếu hụt vốn lưu động trong giai đoạn thu hoạch rộ khiến các đơn vị không đủ khả năng tài chính ứng trước để thu mua tôm, cá cho nông dân, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ hoàn thành đơn hàng.

Bên cạnh áp lực tài chính, tình trạng thiếu hụt nhân công tại các nhà máy cũng tạo ra rào cản lớn. Mặc dù Việt Nam có lợi thế về công nghệ chế biến sâu tạo giá trị gia tăng cao, nhiều công đoạn như bóc tôm, phi lê cá và phân loại vẫn phụ thuộc vào lao động thủ công. Tại các vùng trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long và TP.HCM, dù doanh nghiệp đã điều chỉnh tăng mức thu nhập từ 25% đến 30%, việc tuyển dụng đủ số lượng nhân công vẫn gặp nhiều khó khăn. VASEP kiến nghị cần có giải pháp vĩ mô cân bằng giữa hoạt động xuất khẩu lao động và bảo đảm nguồn lực cho sản xuất nội địa nhằm duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.

Bất cập thủ tục thuế và biến động cước vận tải biển

Về quản lý hành chính, quy định về thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với hàng xuất khẩu bị trả về đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh logistics toàn cầu biến động và rủi ro thanh toán tăng, tần suất hàng xuất khẩu phải kéo về nước để tái chế, sửa chữa rồi tái xuất có xu hướng gia tăng. Theo quy định mới, doanh nghiệp phải thực hiện tạm nộp thuế GTGT ngay khi hàng quay về nội địa và chỉ được hoàn lại sau khi hoàn tất thủ tục tái xuất. Quy trình này làm chậm tốc độ quay vòng vốn, gây khó khăn cho dòng tiền trong bối cảnh tiếp cận tín dụng hạn chế.

Song song đó, biến động giá cước vận tải biển từ giữa tháng 6/2026 đang làm tăng mạnh chi phí đầu vào. Thông báo từ các hãng tàu cho thấy giá cước nhiều tuyến chủ lực đã tăng tới 30%. Cụ thể, tuyến đi bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000–3.000 USD/container, tuyến đi bờ Tây tăng hơn 1.000 USD/container, và tuyến đi châu Âu tăng từ 800–1.200 USD/container. Đây là khoản chi phí phát sinh rất lớn đối với các doanh nghiệp vận chuyển khối lượng lớn, do đó VASEP kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét giải pháp hỗ trợ trong thẩm quyền để giảm bớt gánh nặng chi phí logistics.

Rào cản hạn ngạch tại các thị trường FTA

Đối với kênh thương mại quốc tế, VASEP đề nghị các bộ ngành can thiệp tháo gỡ bất cập trong thực thi Hiệp định thương mại tự do (FTA) tại thị trường Hàn Quốc. Dù hai nước đã ký kết FTA song phương, mặt hàng tôm Việt Nam vẫn chịu cơ chế hạn ngạch nghiêm ngặt ở mức 15.000 tấn/năm. Phương thức tổ chức đấu thầu sử dụng hạn ngạch từ phía Hàn Quốc khiến nhà nhập khẩu phải chịu thêm chi phí tương đương 16–18% giá trị hàng hóa, gần bằng mức thuế ngoài hạn ngạch, làm giảm trực tiếp lợi thế cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam.

Từ thực tế trên, VASEP kiến nghị Bộ Tài chính tổng hợp toàn diện các nhóm vấn đề này để báo cáo Chính phủ, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành liên quan sớm ban hành giải pháp xử lý nhằm giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất, duy trì chuỗi cung ứng nguyên liệu ổn định và đóng góp vào mục tiêu xuất khẩu chung của cả nước trong năm 2026.

Thu Trà