Bệnh Hoại tử cơ quan tạo máu và cơ quan biểu mô (IHHN) không làm tôm chết ngay lập tức với số lượng lớn, virus này khiến tôm còi cọc, dị dạng, làm giảm sút nghiêm trọng năng suất và giá trị kinh tế của cả vụ nuôi.

Tác nhân và con đường lây truyền

Bệnh do virus Infectious Hypodermal and Haematopoietic Necrosis Virus (IHHNV), một thành viên thuộc họ Parvoviridae gây ra. Đây là loại virus chứa DNA sợi đơn, kích thước siêu nhỏ và không có màng bao lipid nên cực kỳ bền vững trước các tác động của môi trường, dễ dàng tồn tại lâu dài trong nguồn nước và bùn đáy ao nuôi. Đáng chú ý, virus này có khả năng chèn một phần mã di truyền của mình vào hệ gen của tôm chủ, dễ gây ra kết quả dương tính giả khi xét nghiệm PCR nếu không sử dụng các phương pháp chuyên sâu.

Tôm thẻ chân trắng nhiễm IHHNV với các dấu hiệu điển hình như chủy tôm dị hình, sống lưng và phần đuôi biến dạng

Mầm bệnh lây lan chủ yếu qua hai con đường chính là truyền dọc trực tiếp từ tôm bố mẹ nhiễm virus sang thế hệ sau qua trứng, và truyền ngang do tôm khỏe ăn xác tôm bệnh hoặc tiếp xúc với nước, bùn ao chứa mầm bệnh từ các vật chủ trung gian như cua, còng. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng bùng phát mạnh nhất vào mùa khô từ tháng 3 đến tháng 7 khi thời tiết nắng nóng, môi trường biến động mạnh gây stress cho tôm, đặc biệt trong 10-20 ngày đầu sau thả giống khi tôm đang lột xác liên tục.

Dấu hiệu nhận biết bệnh lý

Biểu hiện lâm sàng của bệnh có sự khác biệt rõ rệt giữa hai loài tôm nuôi chính. Ở tôm thẻ chân trắng, bệnh gây ra hội chứng còi cọc và dị hình khiến tôm giảm ăn, chậm lớn, kích cỡ trong ao phân đàn mạnh với mức tăng trưởng giảm từ 10-30%. Người nuôi có thể dễ dàng nhận diện qua các dấu hiệu như chùy đầu uốn cong, râu quăn queo, sống lưng và phần đuôi phát triển bất đối xứng đi kèm lớp vỏ mỏng sần sùi.

Ngược lại, trên tôm sú, bệnh thường diễn biến cấp tính hơn khi vỏ tôm chuyển sang màu xanh sẫm bất thường, các bó cơ bụng bị trắng đục và tôm có hiện tượng chết rớt đáy rất mạnh ngay trong những tuần đầu sau thả. Khi phân tích mô bệnh học dưới kính hiển vi, các tế bào biểu mô dưới vỏ, mang và cơ quan tạo máu của tôm bệnh đều bị hoại tử nặng, đồng thời xuất hiện các cấu trúc nội nhân bắt màu hồng đặc trưng của virus.

Biện pháp chẩn đoán và phòng ngừa

Để có kết quả chẩn đoán chính xác nhất, người nuôi cần thu mẫu mang hoặc chân bơi của tôm nghi nhiễm bệnh, cố định ngay trong cồn 90-95% theo tỷ lệ thể tích 1:10 rồi gửi đến phòng thí nghiệm. Quy trình xét nghiệm phải được thực hiện bằng kỹ thuật PCR hoặc Real-time PCR theo đúng tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-20:2019 tại các đơn vị đủ năng lực pháp lý được công nhận theo Thông tư số 12/2024/TTBNNPTNT.

Do bệnh IHHN hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc chủ động phòng ngừa đóng vai trò quyết định thành bại của vụ nuôi. Người nuôi nên ưu tiên chọn nguồn con giống sạch bệnh đã qua kiểm dịch nghiêm ngặt. Trước khi thả nuôi, cần cải tạo ao kỹ lưỡng bằng cách sên vét bùn đáy và khử trùng nước bằng Chlorine. Trong suốt vụ nuôi, việc rào lưới ngăn chặn cua còng, duy trì môi trường nước ổn định để tránh stress và bổ sung đầy đủ Vitamin C cùng men tiêu hóa sẽ giúp tôm khỏe mạnh, nâng cao sức đề kháng để vượt qua dịch bệnh một cách an toàn.

Thanh Trà