Để hạn chế dịch bệnh và bảo đảm hiệu quả kinh tế của hoạt động nuôi tôm trên cát (chủ yếu tôm thẻ chân trắng) dọc bờ biển dài gần 50km ở phía đông nam thành phố Đà Nẵng, cần có nhiều giải pháp đồng bộ, nhất là áp dụng giải pháp cấp nước an toàn cho các hồ nuôi tôm.

Người nuôi tôm thẻ chân trắng trên cát ở xã Thăng Trường đã chứng kiến bao thăng trầm của nghề. Ảnh: Hoàng Hiệp

 

Nước mặn 20‰ vẫn chưa… đủ

Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng trên cát tại thôn Phước An, xã Thăng Trường (trước đây là xã Bình Hải) đã diễn ra nhiều năm với nhiều mùa vụ thăng trầm. Hiện nay, nhiều hồ nuôi đang bỏ hoang là một thực tế buồn của người dân do tôm thường hay bị dịch bệnh, chậm lớn, tỷ lệ hao hụt cao… Dẫu vậy, không ít hộ dân vẫn bám nghề nuôi tôm.

Đầu năm 2025, một hộ dân trong thôn Phước An đã bắt đầu lại nghề nuôi tôm thẻ chân trắng với 6 hồ nhỏ có tổng diện tích khoảng 3.500m2 dựa trên tổng kết nhiều bài học thành công, thất bại của chính mình và nhiều hộ nuôi trước.

Hai hệ thống máy bơm và đường ống dẫn (xi phông) nước biển và nước ngọt đã qua sử dụng được mua lại với giá hơn 70 triệu đồng rồi cải tạo để dẫn nước vào hồ, hòa trộn cho độ mặn nước hồ nuôi tôm khoảng 20‰.

Để nuôi tôm đạt hiệu quả kinh tế, người nuôi phải áp dụng nhiều kiến thức, kỹ thuật cao và quy trình, quy chuẩn nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, kết quả vụ thu hoạch đầu tiên của hộ nuôi tôm nói trên lại lỗ do nhiều nguyên nhân, chủ yếu là nguồn giống, dịch bệnh và nguồn nước.

Đối với nguồn nước, mặc dù bơm nước ngầm có độ sâu 8m tại bờ biển, nhưng hộ nuôi tôm này nhìn nhận, có thể chất lượng nước một số thời điểm không đạt tiêu chuẩn và có khả năng lây nhiễm dịch bệnh từ nước của các hồ nuôi xả ra, hoặc giọt nước bay sang do gió cuốn từ chạy guồng (quạt) cung cấp ôxy hòa tan của hồ nuôi lân cận.

Ông Trần Văn Bình, người dân ở thôn Phước An (xã Thăng Trường) thông tin, người dân khoan giếng ở sát bờ biển để lấy nước ở độ sâu khoảng 6-8m so với mặt cát, rồi đặt máy bơm đưa vào hồ nuôi. Độ mặn của nước biển vào mùa mưa khoảng 30‰, vào mùa hè khoảng 35‰ nên cần một hệ thống bơm nước ngọt từ ao sen ở trong bờ ra để hòa trộn vào.

Nguồn nước được bơm vào rồi xử lý trực tiếp trong hồ nuôi tiềm ẩn rủi ro về dịch bệnh và không bảo đảm an toàn cho tôm. Ảnh: Hoàng Hiệp

Để cho an toàn thì nguồn nước được hòa trộn ở một hồ riêng cho độ mặn khoảng 20‰ kết hợp các giải pháp xử lý nước rồi mới bơm vào hồ nuôi.

Tuy nhiên, nhiều hộ nuôi tôm không đầu tư hồ xử lý nguồn nước đầu vào này do không có đất, tốn chi phí đầu tư, tốn tiền điện bơm nước vào hồ nuôi… Thay vào đó, người dân bơm nước vào hồ nuôi và xử lý trực tiếp nước trong hồ.

Bên cạnh đó, nước từ các hồ nuôi xả ra không được xử lý, mà cho chảy trực tiếp ra mương thoát dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và lây lan dịch bệnh qua nhiều cách thức.

“Người nuôi tôm mong các cơ quan chức năng hỗ trợ thủ tục pháp lý về đất đai để người dân ổn định sản xuất và hỗ trợ ứng dụng các kỹ thuật, công nghệ mới về nuôi tôm, trong đó có kỹ thuật về khai thác và xử lý nguồn nước, bảo đảm chất lượng nước hồ an toàn để tôm sinh trưởng tốt, tránh bị dịch bệnh, cho hiệu quả kinh tế cao, bền vững”, ông Bình nói.

Còn ông Hoàng Ngọc Thành, một người dân ở thôn Hòa An, xã Tam Anh đề nghị thành phố cần có quy hoạch nuôi trồng thủy sản trên cát tổng thể theo từng khu vực phân tán (không tập trung) và có đủ khoảng cách an toàn để tránh lây lan dịch bệnh. Đồng thời, hỗ trợ người dân bố trí, thiết kế hệ thống cấp nguồn nước vào hồ nuôi và hệ thống thoát, xử lý nước xả ra từ hồ nuôi hiệu quả, giá thành rẻ.

Việc xây dựng thêm hồ xử lý nguồn nước tốn nhiều kinh phí nên nhiều người dân bơm nước biển trực tiếp vào hồ nuôi. Ảnh: Hoàng Hiệp

 

Cần khai thác nước biển ngầm có hệ thống lọc

Theo nghiên cứu của nhóm tác giả Hoàng Ngọc Tuấn, Nguyễn Ngọc Vinh, Lê Thị Sương của Viện Khoa học thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên, tình trạng ô nhiễm nguồn nước ở khu vực phía đông nam của thành phố Đà Nẵng mới những năm gần đây càng mạnh kết hợp với các tác động của biến đổi khí hậu đã làm suy giảm số lượng (sản lượng, diện tích) lẫn chất lượng của ngành nuôi trồng thủy sản.

Mô hình nuôi thủy sản trên cát (chủ yếu là tôm thẻ chân trắng) có lợi thế là nuôi được quanh năm, nhưng đang gặp nhiều bất cập liên quan đến các giải pháp về nguồn nước phục vụ nuôi trồng.

Cụ thể, nguồn nước cấp bị ô nhiễm hữu cơ; hạ tầng thủy lợi có quy mô nhỏ, thiếu giải pháp cấp và thoát nước quy mô vùng nuôi và chưa tách biệt, nhiều hộ không có hồ xử lý nước; các giải pháp cấp nước tự phát, tạm bợ mà chưa được tính toán hay quy hoạch cụ thể và chưa có tính liên kết, đồng bộ.

Người dân đang khoan, khai thác nước biển ngầm ở bờ biển và cho rằng nguồn nước này có những lúc không đạt chất lượng và dễ bị ô nhiễm. Ảnh: Hoàng Hiệp

Qua lấy mẫu, phân tích chất lượng nguồn nước cấp vào hồ nuôi trong các đợt gần đây, một vấn đề đáng báo động là nhiều vị trí có giá trị cao, về nồng độ amoniac (NH3) – một chất gây ô nhiễm nguy hiểm, có thể gây ảnh hưởng đến sinh vật thủy sinh. Theo đó, đợt tháng 12/2024 có 10/11 vị trí lấy mẫu nước có nồng độ NH3 vượt quy chuẩn, đợt tháng 3/2025 cả 11/11 vị trí vượt quy chuẩn.

Đối với nồng độ hydrogen sulfide (H2S), một chất có độc tính mạnh và có thể gây chết hàng loạt đối với thủy sản, đợt tháng 12/2024 có 5/11 vị trí cao hơn giới hạn cho phép và đợt tháng 3/2025 có 9/11 vị trí cao hơn giới hạn cho phép từ 0,03-2,04 lần.

ThS Nguyễn Ngọc Vinh cho rằng để giảm thiểu dịch bệnh và thiệt hại kinh tế, hướng đến phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản ở khu vực ven biển cần phải có sự kiểm soát, bảo đảm được chất lượng các nguồn nước cấp cũng như nguồn chất thải phát sinh từ quá trình nuôi trồng thủy sản.

Đối với nguồn nước cấp, nhóm tác giả đã đề xuất các giải pháp khai thác nước biển để cấp nước an toàn cho các hồ nuôi, gồm: lấy nước biển bằng cửa thu đặt ngoài biển; lấy nước biển bằng ống hút nước tự chảy vào bể bút ở trong bờ; lấy nước biển ngầm xa bờ bằng hệ thống lọc đặt nằm ngang; lấy nước biển ngầm gần bờ bằng hệ thống lọc đặt thẳng đứng.

Tuy nhiên, người dân cần áp dụng các giải pháp khai thác nước biển ngầm xa bờ hoặc gần bờ có hệ thống lọc để cho chất lượng nước nuôi thủy sản tốt hơn so với nước mặt.

Hoàng Hiệp

Nguồn: https://baodanang.vn/