[Người Nuôi Tôm] – Trong bối cảnh chi phí thức ăn tăng và lợi nhuận giảm, việc sử dụng tảo và carotenoid làm phụ gia thức ăn chức năng đang được chú trọng nhằm nâng cao hiệu suất và chất lượng sản phẩm nuôi trồng thủy sản.

Carotenoid là sắc tố tự nhiên có màu cam, vàng, đỏ, có vai trò quan trọng với thủy sinh vật như chống oxy hóa, điều hòa miễn dịch và tạo sắc tố. Vì tôm không thể tự tổng hợp carotenoid, chúng phải hấp thụ từ khấu phần ăn, chủ yếu từ tảo hoặc các phụ gia carotenoid như astaxanthin, lutein và zeaxanthin. Việc bổ sung carotenoid từ tảo hoặc hợp chất carotenoid vào khẩu phần ăn đã được chứng minh có thể cải thiện tăng trưởng và tăng cường sắc tố ở tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei). Tuy nhiên, mối liên hệ giữa từng loại tảo, dạng carotenoid và khả năng lắng đọng ở tôm vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nghiên cứu của Liu et al. (2025) đã làm rõ quá trình hấp thụ và phân bố carotenoid trong mô tôm.

Thiết lập nghiên cứu

Tôm thẻ chân trắng giống, có nguồn gốc từ Công ty Chia-Tai Ningbo (Trung Quốc), được nuôi trong hệ thống tuần hoàn sục khí tại Đại học Ningbo trong 14 ngày. Sau giai đoạn thích nghi, thử nghiệm cho ăn kéo dài 8 tuần được tiến hành trong hệ thống nước biển chảy qua trong nhà. Tổng cộng 540 con tôm, trọng lượng trung bình 2,60 ± 0,20 gam, được phân bổ ngẫu nhiên vào 18 bể sợi thủy tinh (dung tích 400 lít, chứa 250 lít nước), mật độ 30 con mỗi bế. Năm công thức thức ăn thử nghiệm được xây dựng với các bổ sung tảo nâu Saccharina japonica (SJ), Sargassum fusiforme (SF), tảo đỏ Neoporphyra haitanensis (NH) hoặc 0,1% carotenoid tinh khiết gồm zeaxanthin (ZT) và fucoxanthin (FX). Mỗi công thức được thử nghiệm trên ba bể.

Sau khi kết thúc thử nghiệm, ba con tôm ngẫu nhiên từ mỗi bể được thu mẫu mô (cơ, vỏ ngoài, gan tụy) để phân tích thành phần carotenoid và axit béo.

Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu này sử dụng công nghệ sắc ký lỏng siêu hiệu năng kết hợp khối phổ (UPLC-MS), một kỹ thuật phân tích có độ chính xác và nhạy cao. Kết quả cho thấy, tất cả năm loại chất bổ sung đều có tác dụng tích cực lên tăng trưởng tôm. Đặc biệt, phân tích tương quan cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa hàm lượng carotenoid trong khẩu phần ăn và mức độ tích tụ carotenoid trong các mô tôm, với lớp vỏ ngoài là nơi tích tụ chính.

Trong các chất bổ sung được thử nghiệm, bột tảo Neoporphyra haitanensis (NH) và zeaxanthin cho thấy hiệu quả vượt trội trong việc thúc đẩy tích lũy carotenoid, là các thành phần phụ gia giàu tiềm năng. Những kết quả này không chỉ khẳng định vai trò của tảo và carotenoid trong việc cải thiện sắc tố và chất lượng thương mại của tôm, mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về thức ăn chức năng cho ngành nuôi trồng thủy sản.

Nghiên cứu cũng phát hiện rằng sự tích lũy carotenoid chủ yếu diễn ra qua hai dạng: carotenoid tự do và este của astaxanthin. Phát hiện này cho thấy, việc lựa chọn tảo hoặc hợp chất carotenoid phù hợp có thể giúp điều chỉnh lắng đọng sắc tố trong cơ thể tôm, đồng thời cải thiện các chức năng sinh học quan trọng khác như khả năng chống oxy hóa và điều hòa miễn dịch.

Hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc làm rõ các con đường sinh tổng hợp và cơ chế chuyển hóa carotenoid trong cơ thể tôm, nhằm tối ưu hóa công thức thức ăn dựa trên hiểu biết cơ chế sinh lý và sinh hóa. Mục tiêu là phát triển các chiến lược dinh dưỡng chính xác, tối đa hóa hiệu quả sắc tố và tăng trưởng tôm thông qua điều hòa sinh học một cách có hệ thống.

Hình 1: Phân tích tương quan Pearson của hàm lượng carotenoid giữa thức ăn và tôm thẻ chân trắng. Tương quan giữa tổng hàm lượng carotenoid trong ba mô và thức ăn (A); tương quan giữa tổng hàm lượng carotenoid trong lớp vỏ ngoài (B), gan tụy (C), cơ (D) và hàm lượng thức ăn. Tương quan giữa tổng hàm lượng carotenoid trong lớp vỏ ngoài và hàm lượng a-carotenoid (E), B-carotene (F), lutein (G), zeaxanthin (H) và fucoxanthin (1) trong thức ăn. Chuyển thể từ bản gốc.

Nam Dương (Theo Globalseafood)