[Người Nuôi tôm] – Chính phủ Việt Nam đã chính thức gửi công hàm đề nghị Mỹ xem xét lại quyết định có thể dẫn đến lệnh cấm một số mặt hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ từ đầu năm 2026, trong bối cảnh nền kinh tế trong nước đang chịu sức ép lớn từ các biện pháp thuế quan mới của Washington.

Theo thông tin từ Bộ Công Thương Việt Nam, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên ngày 15/9/2025 đã gửi thư tới Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Howard Lutnick, đề nghị xem xét lại quyết định của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) ban hành hồi tháng 8. NOAA khi đó xác định rằng một số phương thức khai thác hải sản của Việt Nam có thể gây rủi ro đối với các loài sinh vật biển, và vì vậy không đủ điều kiện để được cấp công nhận tương đương (comparability finding) theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (Marine Mammal Protection Act – MMPA).

 

Ngành thủy sản Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ lệnh cấm của Mỹ. Ảnh: Reuters

 

Theo quy định của NOAA, các quốc gia hoặc ngư trường không được cấp “comparability finding” sẽ bị cấm xuất khẩu các sản phẩm thủy sản từ những ngư trường đó sang Mỹ kể từ ngày 1/1/2026.

Điều này đồng nghĩa với việc nhiều sản phẩm thủy sản mũi nhọn của Việt Nam, gồm cá ngừ, cá kiếm, cá mú, cá thu, cá đối, cua và mực, sẽ không thể vào thị trường Mỹ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành xuất khẩu trị giá hàng tỷ USD và sinh kế của hàng trăm nghìn ngư dân.

Theo số liệu hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ trong 8 tháng đầu năm 2025 đạt 1,24 tỷ USD, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm 17,3% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Mỹ hiện là một trong những thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam.

Trong thư gửi phía Mỹ, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh rằng việc xem xét lại quyết định của NOAA là cần thiết để “tránh gây gián đoạn nghiêm trọng cho thương mại song phương và bảo vệ sinh kế của hàng trăm nghìn ngư dân, lao động Việt Nam”.

Bộ trưởng khẳng định, Việt Nam coi Mỹ là đối tác thương mại quan trọng hàng đầu, đồng thời cam kết hợp tác chặt chẽ, thiện chí và xây dựng nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn tại trên cơ sở đối thoại và hiểu biết lẫn nhau.
Quyết định của NOAA được đưa ra trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam đang chịu mức thuế nhập khẩu mới từ Mỹ: 20% đối với hàng xuất khẩu trực tiếp từ Việt Nam và 40% đối với hàng quá cảnh (transshipment) từ nước thứ ba qua lãnh thổ Việt Nam.

Theo thống kê hải quan, kim ngạch xuất khẩu tháng 8/2025 của Việt Nam sang Mỹ đạt 13,94 tỷ USD, giảm 2% so với tháng 7, phản ánh tác động ban đầu của chính sách thuế mới.

Các chuyên gia nhận định, nếu lệnh cấm thủy sản được thực thi song song với hàng rào thuế quan, Việt Nam có thể mất đi một phần đáng kể thị phần tại thị trường Mỹ, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng xuất khẩu quốc gia.

Vụ việc lần này gợi nhớ tới “thẻ vàng” mà Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng với Việt Nam năm 2017, sau khi cáo buộc Việt Nam chưa đủ nỗ lực chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU fishing). Biện pháp này đã khiến xuất khẩu hải sản Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) sụt giảm đáng kể trong nhiều năm qua, và chưa được gỡ bỏ hoàn toàn.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không sớm đạt được thỏa thuận hoặc điều chỉnh kỹ thuật khai thác phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, ngành thủy sản Việt Nam có thể đối mặt “cú đúp” rủi ro từ cả châu Âu và Mỹ khi đây hai thị trường được xem là có yêu cầu nghiêm ngặt nhất thế giới.

Động thái ngoại giao của Việt Nam thể hiện nỗ lực bảo vệ ngành thủy sản xuất khẩu chiến lược, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về cam kết phát triển bền vững và tuân thủ quy định quốc tế. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào mức độ hợp tác và thiện chí của cả hai bên trong những tháng cuối năm 2025.

Trần My