[Người Nuôi tôm] – Các yêu cầu ngày càng khắt khe về phúc lợi động vật đang trở thành rào cản kỹ thuật mới đối với tôm xuất khẩu sang EU và Anh. Từ năm 2026, nhiều nhà bán lẻ lớn buộc nhà cung cấp phải thay đổi căn bản quy trình thu hoạch và sơ chế, đặt ra không ít thách thức cho doanh nghiệp tôm Việt Nam.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), phúc lợi động vật đang dần trở thành một điều kiện bắt buộc khi tiếp cận thị trường EU. Cụ thể, kể từ năm 2026, các chuỗi bán lẻ lớn tại EU và Anh yêu cầu tôm nước ấm phải được gây ngất hoàn toàn, phổ biến bằng phương pháp điện, trước khi đưa vào ngâm đá. Quy trình này sẽ thay thế cách xử lý bằng sốc lạnh vốn được áp dụng lâu nay.

Tôm Việt Nam đối mặt rào cản phúc lợi động vật từ năm 2026

Yêu cầu trên đã được nhiều hệ thống bán lẻ lớn như Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s hay Waitrose đưa vào chính sách thu mua. Việc tuân thủ không chỉ mang tính khuyến nghị mà gắn trực tiếp với điều kiện duy trì tư cách nhà cung cấp trong chuỗi phân phối của họ.

Có thể thấy rào cản này không thể giải quyết bằng hồ sơ hay chứng thư như nhiều tiêu chuẩn khác. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư lại công nghệ, điều chỉnh quy trình thu hoạch, sơ chế và kiểm soát chặt hơn khâu vận chuyển tôm sống. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành tôm ngày càng thu hẹp, chi phí cho một dây chuyền gây ngất bằng điện là áp lực không nhỏ, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở góc độ cạnh tranh, VASEP cho rằng phúc lợi động vật có thể vô hình trung tạo lợi thế cho những quốc gia đã quen với mô hình sản xuất quy mô lớn, chi phí thấp và tỷ lệ chứng nhận cao. Ecuador hiện là quốc gia đang nắm giữ thị phần tôm lớn tại EU và có tỷ lệ sản phẩm đạt các chứng nhận bền vững như ASC cao hơn đáng kể, cùng chuỗi sản xuất khép kín giúp dễ dàng tích hợp công nghệ mới. Trong khi đó, Ấn Độ cũng đang gia tăng hiện diện nhờ lợi thế về quy mô và giá thành.

VASEP nhận định, phúc lợi động vật không còn dừng ở yếu tố hình ảnh hay trách nhiệm xã hội, mà đã trở thành “giấy thông hành” để tham gia thị trường EU. Với ngành tôm Việt Nam, bài toán không chỉ là chi phí đầu tư, mà còn là làm sao để quá trình chuyển đổi không tạo ra khoảng cách quá lớn giữa doanh nghiệp lớn và khối SMEs. Việc sớm xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn trong nước và cơ chế tài chính hỗ trợ đổi mới công nghệ sẽ mang ý nghĩa quyết định trong giai đoạn tới.

C.A