[Người Nuôi Tôm] – Báo cáo Triển vọng Nông nghiệp OECD-FAO 2025-2034 cho thấy, ngành nguyên liệu biển toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mới: tăng trưởng chậm hơn, chịu tác động lớn từ biến đổi khí hậu và El Niño, đồng thời dịch chuyển mạnh sang sử dụng phụ phẩm thủy sản thay cho cá nguyên liệu nguyên con. Trong bối cảnh nuôi trồng thủy sản tiếp tục mở rộng, bột cá và dầu cá vẫn giữ vai trò chiến lược, nhưng áp lực về nguồn cung, giá cả và yêu cầu bền vững được dự báo sẽ ngày càng gia tăng trong thập kỷ tới.

 

Dự kiến, tiêu thụ thủy sản toàn cầu sẽ tiếp tục tăng, trong đó phần lớn mức tăng đến từ châu Á và châu Phi. Tiêu thụ bình quân đầu người dự báo chỉ tăng nhẹ, từ 21,1 kg lên 21,8 kg. Nuôi trồng thủy sản sẽ tiếp tục là động lực chính của nguồn cung thủy sản toàn cầu, chiếm khoảng 56% tổng sản lượng và đạt hơn 200 triệu tấn vào năm 2034. Tuy nhiên, dù nhu cầu duy trì ở mức cao, giá thủy sản toàn cầu được dự báo sẽ giảm về giá trị thực.

Xuất khẩu thủy sản toàn cầu được dự báo tiếp tục tăng nhưng với tốc độ chậm hơn so với các thập kỷ trước. Ngành này cũng đang đối mặt với nhiều bất ổn như biến động môi trường ảnh hưởng đến sản lượng khai thác, cùng căng thẳng địa chính trị tác động đến thương mại quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc cải thiện quản lý nghề cá và thúc đẩy các thực hành bền vững được kỳ vọng sẽ tiếp tục định hình sự phát triển của ngành nuôi trồng thủy sản.

Xuất khẩu bột cá toàn cầu được dự báo đạt 3,8 triệu tấn vào năm 2034

 

Bột cá và dầu cá tiếp tục giữ vai trò chiến lược

Các nguyên liệu từ biển từ lâu đã được xem là thành phần chiến lược trong sản xuất thức ăn thủy sản. Trong tổng số khoảng 21 triệu tấn thủy sản sử dụng cho mục đích phi thực phẩm vào năm 2034, khoảng 83% dự kiến sẽ được dùng để sản xuất bột cá và dầu cá. Phần còn lại phục vụ các mục đích khác như cá cảnh, cá giống, mồi câu, dược phẩm hoặc làm cá tạp ở một số khu vực.

Bột cá vẫn chủ yếu được sử dụng trong thức ăn nuôi trồng thủy sản. OECD-FAO dự báo đến năm 2034, khoảng 84% sản lượng bột cá toàn cầu sẽ phục vụ ngành này, tăng so với mức 78% của giai đoạn 2022–2024. Trung Quốc tiếp tục là quốc gia nuôi trồng thủy sản lớn nhất thế giới và đồng thời là nước tiêu thụ bột cá lớn nhất, dự kiến chiếm khoảng 42% tổng nhu cầu toàn cầu vào năm 2034.

Tuy nhiên, bột cá không phải nguyên liệu chính trong thức ăn thủy sản. Các nguyên liệu nông nghiệp như bột đậu nành, lúa mì, cải dầu và ngô vẫn sẽ đóng vai trò chủ lực nhờ quy mô sản xuất lớn hơn nhiều. Năm 2022, sản lượng ngũ cốc toàn cầu đạt khoảng 3,775 tỷ tấn, trong khi tổng sản lượng bột cá và dầu cá chỉ khoảng 6 triệu tấn. OECD-FAO dự báo đến năm 2034, lượng bột đậu nành sử dụng trong nuôi trồng thủy sản có thể đạt 11 triệu tấn, trong khi lượng bột cá dùng trong thức ăn thủy sản đạt khoảng 4,9 triệu tấn.

Trong khi đó, thị trường dầu cá cho thấy sự cạnh tranh ngày càng lớn giữa nuôi trồng thủy sản và ngành thực phẩm chức năng cho người. Đến năm 2034, khoảng 60% sản lượng dầu cá toàn cầu, tương đương 0,9 triệu tấn, dự kiến sẽ được sử dụng cho nuôi trồng thủy sản. Cá hồi nuôi tiếp tục là đối tượng tiêu thụ dầu cá lớn nhất, với các quốc gia như Na Uy, Chile, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh giữ vai trò tiêu thụ chính. Hơn 40% còn lại chủ yếu phục vụ dược phẩm và thức ăn vật nuôi.

 

Xu hướng tăng sử dụng phụ phẩm thủy sản

OECD-FAO dự báo lượng thủy sản khai thác dùng để sản xuất bột cá và dầu cá sẽ tiếp tục tăng trong thập kỷ tới, dù vẫn thấp hơn nhiều so với mức sử dụng trong những năm 1990. Tổng nguyên liệu đầu vào dự kiến dao động từ 15 triệu tấn trong các năm El Niño đến khoảng 17 triệu tấn trong các năm khai thác cao điểm.

Đến năm 2034, sản lượng bột cá và dầu cá toàn cầu dự kiến đạt lần lượt 5,9 triệu tấn và 1,5 triệu tấn, tăng khoảng 12% so với hiện nay. Phần lớn tăng trưởng được dự báo đến từ việc tận dụng phụ phẩm thủy sản. Năm 2023, gần 40% sản lượng bột cá toàn cầu đã được sản xuất từ phụ phẩm cá. Với dầu cá, tỷ lệ này còn cao hơn, đạt hơn 54%, nhờ nguồn phụ phẩm giàu dầu từ ngành chế biến cá hồi và cá tra.

Xu hướng này được dự báo sẽ tiếp tục khi nhu cầu tiêu thụ phi lê cá ngày càng tăng, kéo theo lượng phụ phẩm chế biến lớn hơn. OECD-FAO nhận định ngành nguyên liệu biển đang chuyển dần từ phụ thuộc vào cá nguyên con khai thác tự nhiên sang mô hình tận dụng phụ phẩm trong chuỗi kinh tế tuần hoàn.

 

Thương mại và giá cả tiếp tục biến động

Xuất khẩu bột cá toàn cầu được dự báo tăng khoảng 8% vào năm 2034, đạt 3,8 triệu tấn. Peru tiếp tục giữ vị trí nước xuất khẩu bột cá lớn nhất thế giới, chủ yếu nhờ phục hồi sản lượng sau giai đoạn chịu ảnh hưởng mạnh của El Niño.

Trung Quốc vẫn là nước nhập khẩu bột cá lớn nhất thế giới, chiếm hơn một nửa tổng lượng nhập khẩu toàn cầu vào năm 2034. Trong khi đó, nhập khẩu tại các thị trường truyền thống như Na Uy và Liên minh châu Âu được dự báo giảm tương đối.

Đối với dầu cá, xuất khẩu toàn cầu dự kiến tăng khoảng 9% vào năm 2034. Peru, Việt Nam và châu Âu tiếp tục là các khu vực xuất khẩu chính. Tại Việt Nam, dầu cá xuất khẩu chủ yếu là dầu cá tra đã qua sử dụng, xuất sang Hoa Kỳ và cạnh tranh với dầu thực vật tái chế về giá.

OECD-FAO dự báo, giá dầu cá sẽ giảm trong ngắn hạn do mức giá cao bất thường giai đoạn 2022–2024, vốn chịu tác động từ El Niño và giá dầu thực vật tăng mạnh. Sau năm 2028, giá dầu cá có thể quay lại xu hướng tăng chậm nhờ nhu cầu từ nuôi trồng thủy sản và tiêu dùng cho người.

Đối với bột cá, giá danh nghĩa trong thập kỷ tới được dự báo tăng khoảng 10%, nhưng giảm khoảng 12% về giá trị thực. Dù xu hướng dài hạn tương đối ổn định, thị trường vẫn có thể biến động mạnh do ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết như El Niño.

Nhìn chung, OECD-FAO đánh giá ngành nguyên liệu biển đang bước vào giai đoạn chuyển đổi hơn là tăng trưởng mạnh. Trong tương lai, thức ăn thủy sản sẽ ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào nguyên liệu thực vật để cung cấp dinh dưỡng khối lượng lớn, trong khi các nguyên liệu từ biển vẫn tiếp tục giữ vai trò chiến lược trong công thức thức ăn thủy sản.

Ngọc Anh (theo Aquaculture Asia Pacific)