[Người Nuôi Tôm] – Dù duy trì vị thế là ngành hàng xuất khẩu thủy sản chủ lực với sản lượng giống đáp ứng nhu cầu trong nước, ngành tôm nước lợ Việt Nam vẫn đang đối mặt nhiều thách thức về chất lượng con giống, phụ thuộc nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu và hạ tầng sản xuất chưa đồng bộ.

Ngày 5/6, tại phường Ninh Chử, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức hội thảo “Quản lý sức khỏe và nâng cao chất lượng giống tôm nước lợ tại Việt Nam”. Tại hội thảo, ông Lê Văn Quê, Chủ tịch Hiệp hội Giống thủy sản tỉnh Khánh Hòa, cùng các đại biểu khẳng định chất lượng con giống chính là chìa khóa quyết định sự thành bại của chuỗi giá trị ngành tôm.

Ông Lê Văn Quê, Chủ tịch Hiệp hội Giống thủy sản tỉnh Khánh Hòa chia sẻ (Ảnh: Báo Khánh Hòa)

Phụ thuộc tôm bố mẹ nhập khẩu vẫn là điểm nghẽn lớn

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2025 cả nước sản xuất khoảng 167,58 tỷ con tôm giống, tăng 16% so với năm 2021, đáp ứng cơ bản nhu cầu nuôi thương phẩm trong nước và một phần xuất khẩu, nhưng chất lượng giống giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều. Trong bối cảnh chi phí sản xuất tăng cao, nguy cơ dịch bệnh diễn biến phức tạp và thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe, việc nâng cao chất lượng con giống không chỉ giúp tăng tỷ lệ sống, giảm chi phí nuôi mà còn góp phần nâng cao sức cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Hiện nay, phần lớn tôm bố mẹ phục vụ sản xuất giống vẫn phải nhập từ Hoa Kỳ như Hawaii hay EIL, khiến mục tiêu tự chủ 80% nguồn tôm bố mẹ vào năm 2030 khó khả thi. Ngành tôm đối mặt với nhiều rủi ro về chi phí, nguồn cung và khả năng kiểm soát chất lượng và đặt doanh nghiệp trong nước vào thế yếu trên thị trường thương mại quốc tế.

Song song với đó, những yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt trong nhập khẩu tôm cũng đang tạo ra áp lực lớn lên người nuôi. Đây là bất cập cần được sửa đổi để bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước, tránh rủi ro bị xử phạt hành chính nếu lô tôm nhập khẩu phát bệnh trong quá trình chờ kết quả kiểm tra.
Theo các chuyên gia, muốn nâng cao chất lượng giống một cách bền vững, Việt Nam cần đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo đàn tôm bố mẹ trong nước có khả năng tăng trưởng tốt, kháng bệnh cao và thích nghi với điều kiện nuôi của từng vùng sinh thái. Đây được xem là giải pháp trọng tâm giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu và chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào cho ngành sản xuất giống.

Định hướng chiến lược hướng tới phát triển bền vững

Nhiều kết quả nghiên cứu về chọn giống, công nghệ sinh học và kiểm soát dịch bệnh đã được triển khai trong thời gian qua, góp phần cải thiện chất lượng tôm giống. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng mức độ đầu tư cho nghiên cứu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu phát triển của ngành. Để tạo bước đột phá, cần tiếp tục đầu tư cơ sở nghiên cứu hiện đại, ứng dụng công nghệ cao trong chọn tạo giống, xét nghiệm dịch bệnh và quản lý chất lượng. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu, liên kết với các viện, trường nhằm hình thành chuỗi sản xuất giống chất lượng cao. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và giám sát chất lượng con giống cũng được xem là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tại hội thảo, Cục trưởng cục Thủy sản và Kiểm ngư cho rằng công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh tôm giống cũng được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm. Thực tế cho thấy vẫn còn tình trạng cơ sở sản xuất chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật nhưng vẫn cung ứng giống ra thị trường, làm ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất của người nuôi. Các địa phương được đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất và lưu thông tôm giống, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về an toàn sinh học và chất lượng con giống. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch để người nuôi có thể nhận diện và lựa chọn các nguồn giống đạt tiêu chuẩn.

Bên cạnh chất lượng giống, hạ tầng phục vụ sản xuất cũng được xác định là một trong những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Nhiều khu vực sản xuất giống tập trung hiện vẫn đối mặt với những hạn chế về cấp thoát nước, xử lý môi trường và bảo vệ nguồn nước đầu vào. Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng việc đầu tư đồng bộ hạ tầng vùng sản xuất giống, kiểm soát môi trường và xây dựng hệ thống an toàn sinh học sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, hạn chế dịch bệnh và tạo điều kiện để ngành tôm giống phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.

Ngành tôm nước lợ Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi nhu cầu tiêu thụ thủy sản trên thế giới tiếp tục tăng. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, việc nâng cao chất lượng giống và tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuỗi sản xuất cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Theo các chuyên gia, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người nuôi sẽ là chìa khóa để xây dựng ngành tôm hiện đại, chủ động nguồn giống chất lượng cao, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao giá trị xuất khẩu trong những năm tới.

Lan Hương