Cà Mau là địa phương có diện tích nuôi trồng thủy sản lớn nhất cả nước, đặc biệt là nuôi tôm nước lợ với mô hình đa dạng từ quảng canh cải tiến đến thâm canh công nghệ cao. Tuy nhiên, song hành với sự phát triển đó là nguy cơ dịch bệnh ngày càng phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và biến động môi trường nuôi ngày càng khó lường.

Trong kế hoạch năm 2026, Ủy ban nhân dân tỉnh xác định rõ quan điểm xuyên suốt là “phòng bệnh là chính”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu triển khai đồng bộ các biện pháp từ cấp tỉnh đến cơ sở nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời và hạn chế tối đa thiệt hại do dịch bệnh gây ra. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế quản lý dịch bệnh hiện đại, chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý sang phòng ngừa.

Một trong những nội dung cốt lõi của kế hoạch là tăng cường quản lý môi trường nuôi và áp dụng các biện pháp an toàn sinh học. Điều này đặc biệt quan trọng bởi nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đã chỉ ra rằng hơn 60% các đợt bùng phát dịch bệnh trên tôm có liên quan trực tiếp đến sự suy giảm chất lượng môi trường nước và đáy ao.

Bên cạnh đó, kế hoạch cũng đặt mục tiêu nâng cao vai trò của chính quyền địa phương và người nuôi trong công tác phòng dịch, coi đây là yếu tố quyết định hiệu quả thực thi. Việc huy động sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị và cộng đồng nuôi trồng thủy sản được xem là giải pháp nền tảng để kiểm soát dịch bệnh trên diện rộng.

Tăng cường giám sát dịch bện từ tôm giống đến thương phẩm

Trong kế hoạch năm 2026, việc thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh chủ động với quy mô lớn và có trọng tâm. Tỉnh sẽ thực hiện lấy mẫu xét nghiệm định kỳ đối với cả tôm giống và tôm nuôi thương phẩm nhằm phát hiện sớm các tác nhân gây bệnh nguy hiểm.

Cụ thể, đối với tôm giống, kế hoạch đặt ra chỉ tiêu giám sát 240 mẫu mỗi năm, bao gồm 200 mẫu tôm giống và 40 mẫu tôm bố mẹ. Các bệnh được kiểm tra đều là những bệnh nguy hiểm có khả năng gây thiệt hại lớn như đốm trắng (WSSV), hoại tử gan tụy cấp (AHPND), vi bào tử trùng (EHP), hay hoại tử cơ (IMNV). Đây đều là những bệnh đã từng gây ra các đợt thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng cho ngành tôm Việt Nam trong những năm qua.

Đối với tôm nuôi thương phẩm, quy mô giám sát còn lớn hơn với 640 mẫu mỗi năm. Việc giám sát này được thực hiện tại các vùng nuôi trọng điểm, giúp cơ quan quản lý có cái nhìn toàn diện về tình hình dịch bệnh và đưa ra cảnh báo kịp thời cho người nuôi.

Ngoài ra, kế hoạch cũng không bỏ qua các đối tượng nuôi khác như cá, cua, nhuyễn thể. Việc giám sát các bệnh vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng trên các đối tượng này góp phần kiểm soát tổng thể dịch bệnh trong hệ sinh thái nuôi trồng thủy sản.

Kế hoạch của tỉnh còn triển khai giám sát bị động thông qua khai báo của người dân với 60 mẫu xét nghiệm mỗi năm. Đây là kênh thông tin quan trọng giúp phát hiện các ổ dịch mới phát sinh, đặc biệt trong các trường hợp bất thường chưa rõ nguyên nhân.’

Quy trình xử lý dịch bệnh chặt chẽ, linh hoạt

Không chỉ dừng lại ở giám sát, kế hoạch cũng xây dựng quy trình xử lý dịch bệnh một cách chi tiết và linh hoạt. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cơ quan chuyên môn sẽ tiến hành kiểm tra thực tế, lấy mẫu xét nghiệm và đánh giá điều kiện môi trường nuôi để xác định nguyên nhân.

Một điểm tiến bộ là việc cho phép sử dụng hóa chất xử lý ngay khi có kết quả dương tính mà không cần chờ công bố dịch chính thức. Điều này giúp rút ngắn thời gian phản ứng, hạn chế nguy cơ lây lan trên diện rộng.

Trong trường hợp dịch bệnh bùng phát, các biện pháp được áp dụng bao gồm thu hoạch sớm, điều trị theo hướng dẫn, hoặc tiêu hủy theo quy định. Đặc biệt, việc tiêu hủy phải được thực hiện trong vòng 24 giờ kể từ khi có quyết định nhằm đảm bảo khoanh vùng và dập dịch kịp thời.

Song song đó, công tác khử trùng sau thu hoạch hoặc tiêu hủy cũng được quy định chặt chẽ, bao gồm xử lý nước, đáy ao, dụng cụ nuôi và các vật chủ trung gian truyền bệnh. Điều này nhằm đảm bảo không còn mầm bệnh tồn lưu, tránh tái phát dịch trong các vụ nuôi tiếp theo.

Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là “3 không”: không giấu dịch, không xả thải chưa xử lý, không vứt xác thủy sản ra môi trường. Đây là thông điệp mang tính thực tiễn cao, nhằm nâng cao ý thức cộng đồng trong phòng chống dịch bệnh.

Đầu tư nguồn lực và kiểm soát vận chuyển

Để đảm bảo hiệu quả triển khai, tỉnh Cà Mau đã bố trí nguồn kinh phí đáng kể cho công tác phòng, chống dịch bệnh thủy sản. Năm 2026, ngân sách dành cho lĩnh vực này là 2,17 tỷ đồng, chưa kể nguồn dự phòng sẽ được bổ sung khi có dịch xảy ra.

Nguồn lực này được sử dụng cho nhiều mục tiêu, từ dự trữ hóa chất, vật tư, đến đầu tư trang thiết bị xét nghiệm như hệ thống PCR. Việc duy trì phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO 17025:2017 cũng nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán và giám sát dịch bệnh.

Bên cạnh đó, công tác kiểm dịch và kiểm soát vận chuyển cũng được tăng cường. Các lô tôm giống vận chuyển ra khỏi địa bàn phải có giấy chứng nhận kiểm dịch, đảm bảo không mang mầm bệnh. Đồng thời, các lực lượng chức năng như công an, quản lý thị trường sẽ phối hợp kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm.

Trong bối cảnh hiện nay, việc kiểm soát vận chuyển được xem là “hàng rào” quan trọng để ngăn chặn dịch bệnh lây lan giữa các vùng nuôi, đặc biệt khi hoạt động mua bán giống và sản phẩm thủy sản diễn ra sôi động.

Ảnh: St

Tổ chức thực hiện đồng bộ, nâng cao hiệu quả quản lý

Kế hoạch năm 2026 của Cà Mau không chỉ dừng ở các giải pháp kỹ thuật mà còn chú trọng đến tổ chức thực hiện. Ban Chỉ đạo phòng chống dịch bệnh động vật tỉnh đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối, kiểm tra và đôn đốc các đơn vị thực hiện kế hoạch.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các địa phương triển khai các biện pháp phòng chống dịch, đồng thời tổng hợp báo cáo và tham mưu chính sách hỗ trợ cho người nuôi. Trong khi đó, Sở Tài chính đảm bảo nguồn lực, Sở Công Thương kiểm soát vật tư đầu vào, Công an tỉnh xử lý vi phạm, và ngành y tế giám sát an toàn thực phẩm.

Ở cấp cơ sở, Ủy ban nhân dân cấp xã đóng vai trò trực tiếp trong việc triển khai kế hoạch, thành lập ban chỉ đạo, hướng dẫn người nuôi và xử lý các tình huống phát sinh. Đây là cấp gần dân nhất, có vai trò quyết định trong việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch.

Ngoài ra, công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh thông qua các phương tiện truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người dân về phòng chống dịch bệnh và sản xuất an toàn.

Có thể thấy, kế hoạch phòng chống dịch bệnh thủy sản năm 2026 của Cà Mau được xây dựng khá toàn diện, bao trùm từ phòng ngừa, giám sát đến xử lý và phục hồi sản xuất. Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, việc kiểm soát dịch bệnh đóng vai trò cốt lõi.

Theo thống kê của ngành nông nghiệp, thiệt hại do dịch bệnh trong nuôi tôm tại Việt Nam có thể chiếm từ 10 – 20% sản lượng mỗi năm, thậm chí cao hơn trong các đợt bùng phát lớn. Do đó, việc đầu tư cho phòng chống dịch không chỉ là chi phí mà còn là “bảo hiểm” cho toàn bộ chuỗi giá trị ngành thủy sản.

Với cách tiếp cận chủ động, khoa học và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, kế hoạch năm 2026 của Cà Mau kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó củng cố vị thế của tỉnh trong ngành tôm Việt Nam và trên thị trường quốc tế.

Quan trọng hơn, đây cũng là việc làm cần thiết để xây dựng một ngành nuôi trồng thủy sản hiện đại, an toàn sinh học cao và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu – những yếu tố sẽ quyết định sự phát triển lâu dài của ngành trong tương lai.

Hải Đăng

Cục Thủy sản và Kiểm ngư