[Người nuôi tôm] – Việc Trung Quốc chính thức áp mức thuế 34% đối với bột cá và tôm giống nhập khẩu từ Hoa Kỳ đánh dấu sự kết thúc của chính sách miễn trừ thuế từng kéo dài suốt hơn 5 năm. Động thái này không chỉ giáng đòn mạnh vào các nhà xuất khẩu Mỹ, mà còn tái khơi mào căng thẳng thương mại thủy sản giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trung Quốc sẽ không còn miễn thuế đối với bột cá và tôm giống từ Hoa Kỳ – hai mặt hàng thủy sản đầu vào quan trọng trong ngành nuôi trồng thủy sản của nước này. Thông tin được ông Cui He, Chủ tịch Liên minh Chế biến và Tiếp thị Sản phẩm Thủy sản Trung Quốc (CAPPMA) xác nhận mới đây, cho thấy chính sách miễn thuế từng được áp dụng từ tháng 9/2019 sẽ chấm dứt hoàn toàn.

140 triệu USD bột cá nhập khẩu vào Trung Quốc từ Hoa Kỳ không được miễn thuế 34%. Ảnh: ST

Mức thuế 34% này sẽ có hiệu lực từ ngày 10/4, như một hành động trả đũa thuế quan 34% mà Hoa Kỳ, dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump  từng áp dụng từ ngày 9/4 đối với hàng hóa Trung Quốc theo Đạo luật 301. Đáng chú ý, Trump còn dọa sẽ nâng mức thuế bổ sung lên 50% nếu Bắc Kinh không rút lại quyết định trong vòng 24 giờ, một tuyên bố đẩy căng thẳng song phương lên cao.

Chấm dứt thời kỳ miễn thuế kéo dài từ 2019

Trước đây, nhằm duy trì chuỗi cung ứng ổn định cho ngành nuôi trồng trong nước, Trung Quốc đã từng tạm thời miễn thuế nhập khẩu đối với bột cá và tôm giống của Hoa Kỳ, những sản phẩm mà nước này phụ thuộc nhiều về chất lượng và đặc tính dinh dưỡng.

Ban đầu, Trung Quốc áp thuế trả đũa 25% từ tháng 8/2018, nhưng đến tháng 9/2019, Bắc Kinh bất ngờ nới lỏng bằng cách miễn thuế hai mặt hàng quan trọng này. Chính sách miễn trừ được duy trì và mở rộng trong khuôn khổ Thỏa thuận Thương mại Giai đoạn một ký giữa hai bên vào năm 2020. Đến tận tháng 3/2025, một số sản phẩm bột cá từ Hoa Kỳ vẫn còn được miễn thuế 10%.

Tuy nhiên, sự thay đổi lần này là “toàn diện và không có ngoại lệ”, theo xác nhận từ ông Cui He. Điều này báo hiệu một bước ngoặt trong chính sách thương mại của Trung Quốc với Hoa Kỳ, đặc biệt là trong bối cảnh Bắc Kinh đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào để giảm phụ thuộc.

Ảnh hưởng đến thương mại song phương

Theo dữ liệu từ hải quan Hoa Kỳ, nước này đã xuất khẩu khoảng 60.000 tấn bột cá sang Trung Quốc trong năm 2024, với giá trị ước đạt 89 triệu USD, biến Trung Quốc trở thành thị trường nhập khẩu lớn nhất của bột cá Hoa Kỳ. Còn theo số liệu phía Trung Quốc, lượng nhập khẩu từ Hoa Kỳ lên tới 68.000 tấn, trị giá 141 triệu USD, cho thấy độ lệch do cách tính và thời điểm cập nhật dữ liệu.

Ngoài ra, giá trị nhập khẩu tôm bố mẹ từ Hoa kỳ (chủ yếu từ Hawaii) cũng vào khoảng 8 triệu USD năm 2024, chỉ đứng sau Thái Lan về thị phần. Các doanh nghiệp Trung Quốc từng duy trì đơn hàng từ Hoa Kỳ bất chấp chi phí cao, vì lý do lâu dài: sản phẩm đáp ứng thông số kỹ thuật đặc thù, khó thay thế bằng nguồn cung khác. Một nhà nhập khẩu Trung Quốc chia sẻ: “Chúng tôi đã làm việc với các nhà máy mang thương hiệu Hoa Kỳ hơn 10 năm rồi. Không dễ để cắt đứt mối quan hệ chỉ vì thuế”.

Thị phần bột cá Hoa Kỳ tại Trung Quốc đang giảm sút

Trên thực tế, bột cá Hoa Kỳ từng đạt đỉnh tại thị trường Trung Quốc vào năm 2016 với 114.000 tấn, trị giá 184 triệu USD. Sau đó, sản lượng giảm dần còn 67.000 tấn (93 triệu USD) vào năm 2019, trước khi phục hồi một phần nhờ miễn trừ thuế. Năm 2021, sản lượng xuất khẩu trở lại mốc 74.000 tấn (147 triệu USD). Tuy nhiên, đến năm 2024, Hoa kỳ đã tụt xuống vị trí thứ 6 trong danh sách các quốc gia cung cấp bột cá cho Trung Quốc, xếp sau Peru, Việt Nam, Nga, Chile và Thái Lan.

Các nhà sản xuất từ Hoa Kỳ, đặc biệt là những đơn vị cung ứng bột cá đỏ từ nghề cá menhaden ở Bờ Đông, từng có kinh nghiệm ứng phó với biến động thương mại, và có thể sẽ tìm cách chuyển hướng sang thị trường khác như Châu Âu hoặc Trung Đông. Dù vậy, Peru, nhà cung cấp bột cá lớn nhất của Trung Quốc, hiện vẫn giữ thái độ thận trọng. Một thương nhân tại Lima chia sẻ: “Còn quá sớm để đưa ra kết luận về ảnh hưởng thực tế. Thị trường Trung Quốc luôn có độ trễ phản ứng nhất định, và nhiều yếu tố khác cũng đang chi phối.”

Việc Trung Quốc chấm dứt miễn thuế đối với bột cá và tôm giống từ Hoa Kỳ là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy thương chiến Hoa Kỳ – Trung vẫn chưa có hồi kết, đặc biệt trong các mặt hàng mang tính chiến lược cho an ninh lương thực và ngành nông nghiệp công nghệ cao. Dù ảnh hưởng trước mắt có thể chưa quá lớn, nhưng về dài hạn, các nhà xuất khẩu Hoa Kỳ sẽ buộc phải tái cấu trúc thị trường, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh chính sách tự chủ chuỗi cung ứng đầu vào cho ngành nuôi trồng, vốn là một trong những trụ cột lớn nhất của sản xuất thực phẩm trong nước.

Phương Nhung (Theo undercurrentnews)