[Người Nuôi tôm] – Năm 2025, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam đạt kỷ lục và trở thành điểm sáng nổi bật của ngành thủy sản nhưng đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là nỗi lo về nguồn cung, giá cả và áp lực từ các tiêu chuẩn xuất khẩu mới của thị trường Trung Quốc.

Theo VASEP, trong 10 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc và Hong Kong đạt khoảng 702 triệu USD, tăng 135% so với cùng kỳ năm trước. Đây là đà tăng nối tiếp sau cú nhảy vọt từ năm 2024, khi xuất khẩu sang thị trường này tăng tới 186% so với 2023.

Việt Nam được xem là có lợi thế thuế quan, vị trí địa lý thuận lợi để vận chuyển tôm sống nhanh và nguồn cung tôm “xanh” đang chiếm ưu thế rõ rệt trước các đối thủ như Canada, Mỹ hay các nước Đông Nam Á. Nhờ đó, tôm hùm Việt Nam được xem là mặt hàng the chốt của ngành thủy sản và được kỳ vọng tiếp tục “lên ngôi” vào dịp cuối năm và Tết Âm lịch 2026.

Tôm hùm Việt Nam đứng trước nhiều thách thức mới. Ảnh: St

Tuy nhiên, dựa vào tình trạng hiện nay VASEP cho biết, hiện tượng tôm chết hàng loạt tại vùng nuôi thuộc tỉnh Phú Yên cũ (nay là tỉnh Đắk Lắk) nhất là tại vùng vịnh Xuân Đài do ảnh hưởng của mưa bão kéo dài đã khiến nguồn cung suy giảm đáng kể.

Trước lũ, vùng này có khoảng hơn 27.000 lồng nuôi, là một trong những vùng cung cấp tôm hùm lớn nhất cả nước.  Mặc dù thiệt hại chưa ảnh hưởng ngay đến các hợp đồng cuối năm do doanh nghiệp đã chuẩn bị hàng từ trước,  nhưng sản lượng tôm hùm sắp thu hoạch bị mất sẽ làm giảm nguồn cung vào đầu năm 2026, tiềm ẩn nguy cơ biến động giá.

Song song với rủi ro nguồn cung, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm hùm Việt Nam đang đối mặt với áp lực từ quy định mới của thị trường nhập khẩu chính. Theo đánh giá từ phía Việt Nam, Trung Quốc ban hành việc siết chặt hơn khâu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký cơ sở chế biến, đóng gói  và chỉ những sản phẩm nằm trong danh mục được phê duyệt mới được phép xuất khẩu.

Điều này đặt áp lực rất lớn: chi phí kiểm định có thể tăng, thời gian thông quan kéo dài, đặc biệt với tôm hùm tươi sống vốn phụ thuộc vào tốc độ vận chuyển và cầu nhập khẩu cao.

Trước đây, yêu cầu từ phía Trung Quốc cũng đã khiến nhiều lô tôm hùm, đặc biệt là loại tôm hùm đá (rock lobster) không được thông quan, do không đáp ứng tiêu chí về nguồn gốc giống (yêu cầu phải là tôm lai F2, không khai thác từ tự nhiên).

Với doanh thu xuất khẩu tăng vọt, tôm hùm rõ ràng là một trong những điểm sáng hiếm hoi của ngành thủy sản Việt Nam năm 2025.

Tuy nhiên, từ thực trạng tại vùng nuôi đến các quy định thị trường nhập khẩu, ngành tôm hùm đang đứng trước “mặt trái” không thể xem nhẹ. Thiếu nguồn cung do thiên tai, giá cả dễ biến động, cùng với áp lực tuân thủ quy định xuất khẩu, tất cả đều đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt từ doanh nghiệp.

Theo VASEP, để giữ vững thành quả, cần đảm bảo ổn định nguồn cung tại vùng nuôi, đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, bao gồm truy xuất nguồn gốc, chất lượng, truy xuất giống và đăng ký cơ sở chế biến.

C.A