[Người Nuôi Tôm] – Nuôi tôm trong môi trường có độ mặn thấp đang được nhiều địa phương quan tâm nhờ khả năng tận dụng quỹ đất và mở rộng vùng sản xuất. Tuy nhiên, mô hình này cũng đối mặt với không ít thách thức như nguồn nước khan hiếm, thiếu khoáng chất và nguy cơ ô nhiễm môi trường. Trước thực tế đó, các nhà khoa học đã nghiên cứu và ứng dụng công nghệ kết hợp giữa Biofloc và lọc sinh học (Bio RAS) nhằm nâng cao hiệu quả nuôi tôm thẻ chân trắng trong điều kiện độ mặn thấp.

 

Những hạn chế của các mô hình nuôi hiện nay

Những năm gần đây, nhiều cơ sở nuôi tôm thẻ chân trắng đã từng bước chuyển từ phương thức nuôi truyền thống sang công nghệ nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS). Công nghệ này giúp tiết kiệm nước, giảm tác động đến môi trường, hạn chế nguy cơ dịch bệnh và giảm sử dụng hóa chất diệt khuẩn.

Tuy nhiên, hệ thống RAS cũng bộc lộ một số hạn chế. Do môi trường nước được xử lý và tuần hoàn liên tục nên hàm lượng dinh dưỡng trong nước thường thấp. Trong khi đó, tôm thẻ chân trắng có khả năng sử dụng mùn bã hữu cơ làm nguồn thức ăn bổ sung. Điều này khiến môi trường trong hệ thống RAS chưa thực sự lý tưởng để tôm phát triển.

Để khắc phục vấn đề trên, công nghệ Biofloc (BFT) đã được nghiên cứu và ứng dụng. Đây là kỹ thuật tạo các bông sinh học từ các chất hữu cơ lơ lửng trong nước. Các biofloc chứa nhiều vi sinh vật có lợi, giàu protein và khoáng chất, vừa góp phần cải thiện chất lượng nước vừa tạo nguồn dinh dưỡng bổ sung cho vật nuôi thủy sản.

Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, sự thiếu đồng bộ trong việc kết hợp các giải pháp công nghệ cùng chế độ sử dụng thức ăn chưa hợp lý vẫn là nguyên nhân khiến hiệu quả nuôi tôm chưa đạt như mong muốn. Điều này đặt ra yêu cầu cần có giải pháp vừa duy trì môi trường nuôi ổn định, hạn chế dịch bệnh, vừa cung cấp nguồn dinh dưỡng phù hợp cho tôm.

Nuôi tôm trong môi trường có độ mặn thấp đang được nhiều địa phương quan tâm nhờ khả năng tận dụng quỹ đất và mở rộng vùng sản xuất (Ảnh: Vũ Sinh)

 

Kết hợp Biofloc và lọc sinh học

Xuất phát từ thực tế trên, TS. Đỗ Mạnh Hào, Viện Hải dương học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cùng các cộng sự đã triển khai dự án “Hoàn thiện và thử nghiệm quy trình công nghệ Biofloc – lọc sinh học (Bio RAS) để nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường có độ muối thấp”.

Công nghệ Bio RAS được xây dựng trên cơ sở kết hợp hệ thống nuôi tuần hoàn RAS với công nghệ Biofloc nhằm tạo ra các hạt sinh học giàu vi sinh vật và dinh dưỡng ngay trong bể nuôi. Từ đó, nhóm nghiên cứu hướng đến hoàn thiện hệ thống nuôi tôm trong môi trường độ mặn thấp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng so với phương pháp nuôi truyền thống.

Theo TS. Đỗ Mạnh Hào, điểm cốt lõi của Bio RAS không phải là sự kết hợp cơ học giữa hai công nghệ mà là thiết kế lại hệ thống để quá trình lọc tuần hoàn và quá trình hình thành biofloc hỗ trợ lẫn nhau. Sự kết hợp này tạo nên một hệ sinh thái nuôi ổn định, đồng thời cung cấp nguồn thức ăn tự nhiên cho tôm từ các biofloc được hình thành bởi tảo, vi sinh vật và chất thải trong ao nuôi.

Bên cạnh đó, sự phát triển của vi khuẩn nitrate hóa tự dưỡng và nguồn dinh dưỡng trong biofloc được cải thiện đáng kể, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý ammonia và nitrite so với công nghệ RAS. Nhờ vậy, môi trường nuôi được cải thiện, nguy cơ bệnh truyền nhiễm giảm và chi phí sản xuất có thể được tối ưu hơn.

Để đánh giá hiệu quả của công nghệ, nhóm nghiên cứu đã tiến hành nuôi bốn mẻ tôm theo quy trình hai giai đoạn, kết hợp nuôi gối vụ tại hai loại bể có thể tích 50m2 và 300m2.

Kết quả cho thấy hệ thống vận hành ổn định trong nhiều điều kiện thời tiết khác nhau. Tôm đạt cỡ thu hoạch từ 68 – 80 con/kg, tỷ lệ sống trên 85% và năng suất duy trì ở mức ổn định.

Theo nhóm nghiên cứu, nuôi tôm trong môi trường độ mặn thấp không chỉ giúp tận dụng các diện tích đất bỏ hoang, đất chua phèn hoặc vùng sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả mà còn góp phần hạn chế bùng phát dịch bệnh. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để phát triển các hệ thống nuôi hiện đại, hướng tới nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm ô nhiễm môi trường.

 

Những vấn đề cần lưu ý

Mặc dù mang lại nhiều triển vọng, việc ứng dụng công nghệ Bio RAS trong nuôi tôm độ mặn thấp vẫn đối mặt với một số thách thức. Nguồn nước phục vụ sản xuất có thể khan hiếm, trong khi việc kiểm soát nguồn nước thải cần được thực hiện chặt chẽ nhằm tránh nguy cơ gây mặn hóa môi trường xung quanh.

Ngoài ra, yêu cầu về chất lượng nước trong các hệ thống nuôi độ mặn thấp thường cao hơn do độc tính của một số chất ô nhiễm có thể gia tăng. Vì vậy, người nuôi cần chú trọng duy trì cân bằng khoáng chất, các ion cần thiết trong nước và theo dõi, xử lý kịp thời các vấn đề dịch bệnh mới phát sinh.

Theo đánh giá của Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, dự án đã hoàn thành khối lượng công việc lớn, tạo ra các kết quả có giá trị khoa học và thực tiễn. Kết quả nghiên cứu cho thấy công nghệ Bio RAS có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nuôi tôm thẻ chân trắng ở môi trường độ mặn thấp, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm áp lực môi trường và mở ra hướng sử dụng hiệu quả các vùng đất nhiễm mặn, bạc màu.

P.H (tổng hợp)