[Người Nuôi tôm] – Ngành tôm Indonesia đang phải trải qua cú sốc nghiêm trọng khi sản lượng chế biến giảm tới 30–35% chỉ trong vòng vài tuần, sau khi một lô tôm xuất khẩu sang Mỹ bị phát hiện nhiễm phóng xạ Cesium-137. 

Theo Reuters, lô hàng nhiễm phóng xạ được xử lý tại một khu công nghiệp gần Jakarta, nơi sau đó bị Cơ quan Năng lượng hạt nhân Quốc gia (Badan Tenaga Nuklir Nasional – BATAN) phát hiện có dấu hiệu ô nhiễm phóng xạ. Cơ quan này đang tiến hành khảo sát để xác định phạm vi khu vực bị ảnh hưởng.

Sự cố khiến toàn bộ chuỗi cung ứng tôm của Indonesia bị đình trệ. Ông Andi Tamsil, Chủ tịch Hiệp hội người nuôi tôm Indonesia (Shrimp Farmers Association), cho biết: “Kể từ khi công ty PT Bahari Makmur Sejati (BMS) bị Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đưa vào ‘danh sách đỏ’, tỷ lệ thu mua tôm từ nông dân đã giảm 30–35%. Giá tôm tại nhiều vùng giảm sâu tới 35%.”

 

Ngành tôm Indonesia khiến hàng triệu lao động bị đe dọa kế sinh nhai. Ảnh: Reuters

 

Indonesia hiện là quốc gia xuất khẩu tôm lớn thứ 5 toàn cầu, chiếm khoảng 6% tổng lượng tôm xuất khẩu trên thế giới. Theo số liệu từ chính phủ, năm 2024, nước này xuất khẩu khoảng 215.000 tấn tôm, trị giá 1,7 tỷ USD. Mỹ là thị trường chủ lực, chiếm 63,7% kim ngạch, tiếp theo là Nhật Bản.

Mặc dù vụ việc liên quan chỉ xảy ra với một lô hàng duy nhất của BMS, song sự cố đã khiến các nhà nhập khẩu trên thế giới tạm dừng mua hàng để chờ kết quả điều tra và đánh giá mức độ an toàn. Điều này dẫn tới sự sụt giảm nghiêm trọng trong nhu cầu chế biến và tiêu thụ tôm nội địa. “Nếu tình trạng này tiếp diễn, hàng triệu hộ gia đình phụ thuộc vào ngành tôm, từ nuôi trồng đến chế biến, xuất khẩu, có nguy cơ mất sinh kế,” ông Tamsil cảnh báo.

Trước khủng hoảng niềm tin từ phía người tiêu dùng và các thị trường nhập khẩu, Chính phủ Indonesia đã thành lập một lực lượng chuyên trách để xử lý vụ việc. Nhóm này phối hợp giữa Bộ Hàng hải & Thủy sản, Cơ quan Năng lượng hạt nhân Quốc gia (BATAN) và Bộ Y tế nhằm điều tra nguồn gốc ô nhiễm, kiểm soát khu vực chế biến, đồng thời khôi phục uy tín sản phẩm thủy sản quốc gia.

FDA Hoa Kỳ trước đó đã phát hành khuyến cáo tới người tiêu dùng, nhà phân phối và nhà hàng Mỹ, yêu cầu ngừng tiêu thụ, bán hoặc phục vụ các sản phẩm tôm đông lạnh nhập khẩu từ BMS Foods, sau khi xác định có liên quan tới chất phóng xạ Cesium-137.

Theo giới chuyên gia, sự cố này phản ánh những lỗ hổng trong hệ thống giám sát an toàn thực phẩm và kiểm soát môi trường của Indonesia, đồng thời làm dấy lên lo ngại toàn cầu về tiêu chuẩn an toàn trong chuỗi sản xuất thủy sản.

Ông Tamsil nhận định: “Ngành tôm đã trở thành nạn nhân của sự cẩu thả. Sai lầm nghiêm trọng này khiến Hoa Kỳ và các đối tác khác nghi ngờ về độ an toàn thực phẩm của chúng ta.”

Các nhà xuất khẩu hiện kỳ vọng Chính phủ sớm làm rõ vụ việc để khôi phục niềm tin của thị trường Mỹ, vốn chiếm gần 2/3 giá trị xuất khẩu tôm của Indonesia, trước khi bước vào mùa thu hoạch cuối năm.
Giới quan sát cho rằng sự cố này có thể làm thay đổi cục diện thương mại tôm toàn cầu trong ngắn hạn. Khi nguồn cung từ Indonesia gián đoạn, các đối thủ như Việt Nam, Ecuador và Ấn Độ có thể tận dụng cơ hội để mở rộng thị phần tại Mỹ và châu Âu.

Dù vậy, về dài hạn, vụ việc này cũng là lời cảnh báo mạnh mẽ cho toàn ngành thủy sản khu vực về việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe với yếu tố môi trường và an toàn thực phẩm.

Trần My