[Người Nuôi Tôm] – Dù có lợi thế diện tích nuôi tôm lớn, ngành tôm Bangladesh đang tụt hậu do vẫn phụ thuộc vào tôm sú năng suất thấp và chậm chuyển đổi sang nuôi tôm thẻ chân trắng – loài tôm đã làm nên cuộc cách mạng sản xuất toàn câu. Việc chậm trễ trong chính sách có thể khiến nước này đánh mất vị thế trong ngành công nghiệp tôm trị giá hàng tỷ đô la.

Trong hơn một thập kỷ qua, việc nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm đã tạo nên cuộc cách mạng trong ngành tôm toàn cầu. Loài tôm này có năng suất cao, chu kỳ nuôi ngắn, chi phí thấp và được thị trường thế giới ưa chuộng. Khi tôm sú gặp nhiều rủi ro do dịch bệnh khiến năng suất giảm mạnh, nhiều quốc gia đã chuyển sang nuôi tôm thẻ chân trắng. Hiện nay, loài tôm này chiềm hơn 80% sản lượng tôm toàn cầu. Dự báo đến năm 2030, giá trị thị trường tôm toàn cầu sẽ đạt 85,2 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 37,6 tỷ USD của năm 2021.

Thế nhưng, Bangladesh – một trong những nước từng được xem là “ông lớn” trong ngành tôm – lại chưa có chính sách rõ ràng nào để phát triển nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng. Năng suất tôm trung bình của nước này hiện chỉ đạt 0,0347 tấn/ ha, thấp hơn gấp 7 lần mức trung bình toàn cầu và kém 12 lần so với nước láng giềng Ấn Độ. Trong khi đó, các quốc gia sản xuất tôm lớn đã tăng mạnh sản lượng nhờ vào việc chuyển sang nuôi tôm thẻ chân trắng, thì Bangladesh vẫn loay hoay với mô hình nuôi tôm sú truyền thống.

Tôm thẻ chân trắng là cơ hội để Bangladesh cứu ngành tôm đang tụt dốc

 

Ngành tôm Bangladesh: “Vàng trắng” đang mờ dần

Ngành nuôi tôm từng được mệnh danh là “vàng trắng” của Bangladesh đang đối mặt với nhiều khó khăn: diện tích nuôi giảm, sản lượng thấp, xuất khẩu sụt giảm. Hàng loạt rủi ro như dịch bệnh đốm trắng (WSSV), tôm chết hàng loạt, cơ sở hạ tầng yếu kém, giá cả biển động… đã khiến ngành tôm nước này mất dần sức cạnh tranh. Dù tôm vẫn giữ giá tốt ở cả thị trường nội địa lắn quốc tế, năng suất cực thấp từ hệ thống nuôi quảng canh tôm sú (0,0347 tấn/ha) khiến ngành tôm Bangladesh ngày càng tụt hậu.

Bangladesh từng có lợi thế về thuế quan tại thị trường Hoa Kỳ và EU, nhưng đã dần đánh mất vị thế do thiếu hụt nguồn cung. Xuất khẩu tôm năm 2020- 2021 giảm tới 35% so với giai đoạn 2014 – 2015, từ mức 54.891 tấn (2010- 2011) xuống còn 27.967 tấn.

Trong khi đó, Ấn Độ nhờ chủ trương chuyển sang nuôi tôm thẻ chân trắng từ năm 2010, đã vươn lên vị trí dẫn đầu thế giới. Chính phủ Ấn Độ cho phép nuôi đại trà sau khi hoàn tất đánh giá rủi ro vào năm 2009. Nhờ vậy, đến năm 2019, quốc gia này thu về 4,7 tỷ USD từ xuất khẩu tôm, chiếm 24% thị phần toàn cầu. Các nước khác như Việt Nam (1,98 tỷ USD), Ecuador (2,92 tỷ USD) và Indonesia (1,34 tỷ USD) cũng đạt được thành tựu xuất khẩu lớn nhờ chuyển sang nuôi loài tôm này. Mười năm qua được xem là “thập kỷ cách mạng tôm” toàn cầu nhờ tôm thẻ chân trắng.

 

Diện tích lớn nhưng sản lượng thấp

Bangladesh có diện tích nuôi tôm lên đến 216.000 ha, lớn hơn cả Ấn Độ (160.000 ha) và Ecuador (161.000 ha). Tuy nhiên, sản lượng chỉ đạt 70.979 tấn, rất thấp so với Ấn Độ (682.300 tấn), Ecuador (510.000 tấn), thậm chí còn thua Mexico (157.934 tấn) và Thái Lan (362.910 tấn).

Thêm vào đó, nhu cầu tiêu thụ tôm trong nước của Bangladesh đang tăng do thu nhập người dân cao hơn và tầng lớp trung lưu mở rộng. Giá bán tôm trong nước tốt, nhưng sản lượng thấp khiến các doanh nghiệp xuất khẩu không đáp ứng được yêu cầu thị trường. Nếu không có sự thay đối, Bangladesh có thể sẽ bị tụt lại phía sau so với các quốc gia đang lên như Mexico, Brazil, Philippines, Iran, Malaysia hay Venezuela trong 5 năm tới.

Đáng nói, hiện Bangladesh chưa có bất kỳ tài liệu, nghiên cứu khoa học hay chính sách chính thức nào liên quan đến việc phát triển nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng. Trong số 15 quốc gia sản xuất tôm tại châu Á, chỉ riêng Bangladesh vẫn chưa đưa loài tôm này vào nuôi chính thức. Năm 2021, chỉ có 13 doanh nghiệp tư nhân được cấp phép thử nghiệm nuôi tôm thẻ chân trắng. Sự chậm trễ trong việc đổi mới khiến ngành tôm trị giá hàng tỷ USD của Bangladesh ngày càng rơi vào thế bất lợi.

Nếu nước này tiến hành các bước thử nghiệm, đánh giá rủi ro và triển khai từ đầu những năm 2010, thời điểm tôm thẻ chân trắng bắt đầu phát triển mạnh ở Ấn Độ, Việt Nam, Trung Quốc, Ecuador và Indonesia, thì có thể Bangladesh đã có chỗ đứng vững chắc hơn trên thị trường.

Diện tích nuôi tôm lớn nhưng sản lượng tại Bangladesh thấp

 

Cần chính sách hỗ trợ kịp thời

Để cứu lấy ngành tôm, việc đưa tôm thẻ chân trắng vào nuôi thương phẩm đã trở thành lựa chọn không thể trì hoãn với Bangladesh. Tuy nhiên, hiện nước này vẫn thiếu các chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển loài tôm này. Trong khi đó, Bangladesh lại có kinh nghiệm thành công trong nuôi cá nước ngọt thâm canh, hiện đứng thứ ba thế giới về sản lượng cá nội địa. Với nền tảng đó, việc phát triển nuôi bán thâm canh tôm thẻ chân trắng – dù đòi hỏi nhiều vốn đầu tư và thức ăn- hoàn toàn khả thi nếu có sự hỗ trợ đúng lúc.

Nông dân Bangladesh từng áp dụng thành công nhiều giống cây, giống cá và vật nuôi mới, kể cả loài ngoại lai, để tăng năng suất và thu nhập. Họ sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới nếu thấy hiệu quả. Vì vậy, thật khó hiểu khi đến nay Bangladesh vẫn còn do dự trong việc phát triển loài tôm đang chứng minh hiệu quả rõ rệt ở nhiều quốc gia có điều kiện sinh thái tương tự.

Việc khôi phục ngành tôm xuất khẩu là nhiệm vụ quan trọng đối với sinh kế người dân ven biển và nền kinh tế quốc gia. Phát triển nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm với năng suất cao có thể là hướng đi chiến lược giúp ngành tôm Bangladesh lấy lại vị thế. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc ngay lập tức của các nhà hoạch định chính sách và những hỗ trợ thực tế cho người nuôi.

Tú Linh (Theo Aquaasiapac)