[Người Nuôi Tôm] – Mới đây, các nhà khoa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu và ứng dụng thành công chế phẩm phòng, trị bệnh cho tôm từ thảo dược tự nhiên, mở ra hướng đi mới bền vững cho ngành thủy sản.

 

Tôm thẻ chân trắng là vật nuôi chủ lực trong ngành nuôi tôm nước lợ tại Việt Nam. Năm 2024, tổng diện tích nuôi tôm nước lợ đạt trên 749.000 ha, sản lượng khoảng 1,29 triệu tấn, riêng tôm thẻ chân trắng chiếm 951.000 tấn, mang lại kim ngạch xuất khẩu 3,95 tỷ USD.

Đi cùng với hiệu quả kinh tế vượt trội, ngành công nghiệp này đang đối mặt với ô nhiễm môi trường ao nuôi và áp lực dịch bệnh gia tăng. Nhiều hộ nuôi có xu hướng tăng mật độ thả giống để tối ưu lợi nhuận, trong khi chất lượng môi trường và nguồn thức ăn không được đảm bảo, tạo điều kiện cho các bệnh nguy hiểm như đốm trắng do virus, bệnh phân trắng, hay bệnh vi bào tử trùng phát sinh.

Trước thực trạng lạm dụng thuốc kháng sinh để điều trị sớm gây ra nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc, tồn dư hóa chất, tăng chi phí và mất an toàn thực phẩm, việc tìm kiếm một giải pháp thay thế an toàn sinh học đã trở thành đòi hỏi cấp bách.

Trong số các bệnh truyền nhiễm đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho nghề nuôi tôm, bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND) được xem là một trong những thách thức lớn nhất. Kể từ khi xuất hiện vào khoảng năm 2009, bệnh đã gây thiệt hại đáng kể cho ngành tôm tại nhiều quốc gia châu Á và Mỹ Latinh. Tại Việt Nam, thiệt hại kinh tế do căn bệnh này được ước tính khoảng 9 triệu USD. Riêng năm 2022, cả nước ghi nhận 1.919 ha tôm nuôi bị ảnh hưởng tại 18 tỉnh, thành phố.

Theo các nghiên cứu chuyên môn, tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang độc tố được mã hóa bởi các gen toxA và toxB. Vi khuẩn tấn công trực tiếp vào cơ quan gan tụy, đặc biệt trên tôm từ 10 – 60 ngày tuổi sau thả nuôi. Khi mắc bệnh, tôm thường xuất hiện các dấu hiệu như giảm hoạt động, đường ruột rỗng, gan tụy sưng bất thường và chết nhanh chỉ sau vài ngày.

Từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu do TS. Lê Văn Nhân, Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chủ trì đã triển khai nghiên cứu chế phẩm sinh học từ dược liệu nhằm hỗ trợ phòng bệnh, kích thích bắt mồi và thúc đẩy tăng trưởng cho tôm thẻ chân trắng.

Qua khảo sát và phân tích, nhóm nghiên cứu lựa chọn ba loại thảo dược gồm cây mật gấu, tỏi và chè xanh. Đây đều là những nguồn nguyên liệu giàu hoạt chất sinh học, có đặc tính kháng khuẩn, hỗ trợ miễn dịch và cải thiện khả năng tiêu hóa.

Thảo dược tự nhiên giúp giảm áp lực kháng sinh trong nuôi tôm công nghiệp

 

Kết quả phân tích thành phần hóa học cho thấy nhóm nghiên cứu xác định được 53 hợp chất trong cao chiết lá mật gấu, 32 hợp chất trong chè xanh và 30 hợp chất thứ cấp trong tỏi. Khi thử nghiệm khả năng kháng khuẩn đối với chủng Vibrio parahaemolyticus gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính, cao chiết tỏi tạo vòng kháng khuẩn từ 10,4 – 15,32 mm. Trong khi đó, cao chiết lá mật gấu cho kết quả nổi bật hơn với đường kính vòng kháng khuẩn đạt từ 12 – 24 mm. Kết quả này cho thấy hoạt tính ức chế vi khuẩn của lá mật gấu vượt trội so với hai loại dược liệu còn lại và có tiềm năng lớn trong phát triển các sản phẩm thay thế kháng sinh.

Trên cơ sở các kết quả thu được, nhóm nghiên cứu đã xây dựng công thức phối trộn từ ba loại thảo dược và bổ sung vào thức ăn cho tôm trong điều kiện thực nghiệm. Các mức sử dụng 5 ml, 10 ml và 15 ml chế phẩm/kg thức ăn đều giúp cải thiện khả năng phát hiện và sử dụng thức ăn của tôm. Đáng chú ý, ở nghiệm thức sử dụng 15 ml/kg thức ăn, thời gian phát hiện thức ăn chỉ còn 230 giây, trong khi nghiệm thức 5 ml/kg là 345 giây. Đối với nhóm không sử dụng chế phẩm, thời gian này kéo dài tới 450 giây.

Sau 90 ngày nuôi thử nghiệm, hiệu quả tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm tiếp tục được cải thiện rõ rệt. Nhóm sử dụng chế phẩm ở mức 15 ml/kg thức ăn đạt khối lượng trung bình 20,50 g/con, chiều dài 18,7 cm và tỷ lệ sống 80,5%. Trong khi đó, nhóm đối chứng chỉ đạt 15,50 g/con, chiều dài 13,2 cm và tỷ lệ sống 62,5%.

Những kết quả trên cho thấy, chế phẩm thảo dược không chỉ góp phần nâng cao khả năng kháng khuẩn và phòng bệnh mà còn hỗ trợ tăng trưởng, cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn và nâng cao tỷ lệ sống của tôm nuôi.

Theo các nhà khoa học, nghiên cứu này có ý nghĩa cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn. Trong thời gian tới, công nghệ sẽ tiếp tục được hoàn thiện và đánh giá ở quy mô lớn hơn nhằm hướng tới thương mại hóa. Nếu được ứng dụng rộng rãi, chế phẩm thảo dược có thể góp phần giảm phụ thuộc vào kháng sinh, nâng cao chất lượng tôm thương phẩm và thúc đẩy phát triển ngành nuôi tôm theo hướng xanh, an toàn và bền vững.

 

Vương Đệ (tổng hợp)