[Người Nuôi Tôm] – Trong bối cảnh hơn 80% tôm giống trên địa bàn phụ thuộc vào nguồn cung ngoại tỉnh, việc kiểm soát chất lượng đang trở thành khâu then chốt, tác động đến hiệu quả của vụ tôm xuân – hè 2026 tại Hà Tĩnh.

 

Hà Tĩnh cần khoảng 1 tỷ con giống cho vụ nuôi xuân – hè 2026

Với người nuôi tôm, đầu vụ không chỉ là thời điểm cải tạo ao đầm, xử lý nước hay chuẩn bị thức ăn, mà còn là giai đoạn quyết định ở một khâu quan trọng hơn cả: chọn giống. Tại Hà Tĩnh, vụ xuân – hè 2026 được xác định là vụ sản xuất chính trong năm. Theo kế hoạch, toàn tỉnh sẽ sản xuất trên diện tích khoảng 1.700 – 1.800 ha, tập trung chủ yếu vào tôm thẻ chân trắng. Nhu cầu con giống vì vậy lên tới gần 1 tỷ con.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là năng lực sản xuất giống trong tỉnh hiện vẫn rất hạn chế. Trên thực tế, phần lớn người nuôi vẫn phải phụ thuộc vào nguồn giống từ các tỉnh ngoài. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro không chỉ nằm ở khâu lựa chọn cơ sở cung ứng, mà còn kéo dài sang cả quá trình kiểm dịch, vận chuyển và thích nghi của con giống khi về đến ao nuôi.

Ông Trần Đình Dung, thành viên HTX Nuôi trồng thủy sản Hà Voọc, cho biết gia đình đang chuẩn bị thả nuôi hơn 1 ha trong vụ này và dự kiến mua khoảng 20 vạn con giống từ ngoại tỉnh. Điều khiến ông lo nhất không phải là giá giống, mà là chất lượng thực tế của từng lô hàng. Theo ông Dung, những năm gần đây dịch bệnh trên tôm diễn biến phức tạp hơn, đặc biệt là bệnh vi bào tử trùng EHP và bệnh đốm trắng. Trong khi đó, chất lượng giống trên thị trường không phải lúc nào cũng đồng đều. Tôm giống phải vận chuyển đường dài nên sức khỏe, sức chịu đựng và khả năng thích nghi sau khi thả nuôi cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Theo khảo sát, vụ tôm xuân – hè năm nay, toàn tỉnh sản xuất trên 2.000 ha tôm thẻ chân trắng (Ảnh: Ánh Nguyệt)

 

Phụ thuộc nguồn giống ngoại tỉnh, nguy cơ dịch bệnh tăng theo

Việc phụ thuộc mạnh vào tôm giống ngoại tỉnh đã khiến công tác quản lý chất lượng trở nên khó hơn. Theo cơ quan chuyên môn, hiện nay hoạt động sản xuất, kinh doanh tôm giống ở một số địa phương cung ứng vẫn còn nhỏ lẻ, chưa đồng đều về chất lượng. Đáng lo hơn, ý thức chấp hành quy định về kiểm dịch, vận chuyển ở một số cơ sở chưa cao. Thậm chí, vẫn còn tình trạng né tránh kiểm dịch trong quá trình đưa tôm giống sang địa phương khác tiêu thụ. Theo quy định, tôm giống vận chuyển từ ngoại tỉnh về phải có giấy chứng nhận kiểm dịch do cơ quan chuyên môn nơi xuất phát cấp. Thùng hoặc bao bì chứa tôm phải có dấu, tem kiểm dịch hoặc niêm phong rõ ràng để bảo đảm an toàn dịch bệnh. Đây là điều kiện bắt buộc để giảm nguy cơ phát tán mầm bệnh trong quá trình lưu thông.

Ngoài ra, yâm lý chọn giống theo giá rẻ, mua qua trung gian hoặc tin vào quen biết thay vì hồ sơ kiểm dịch và kết quả xét nghiệm vẫn còn xuất hiện ở nhiều nơi. Chính điều này làm tăng thêm áp lực cho công tác quản lý. Tại xã Thạch Hà, nơi dự kiến thả nuôi hơn 60 ha tôm thẻ chân trắng trong vụ xuân – hè năm nay, chính quyền địa phương đã phải tăng cường khuyến cáo người dân chỉ lựa chọn cơ sở cung ứng bảo đảm chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng và xuống giống đúng khung thời vụ. Cùng với đó, cán bộ chuyên môn được phân công bám sát vùng nuôi để theo dõi môi trường và giám sát dịch bệnh.

 

Siết quản lý tôm giống, giảm rủi ro ngay từ đầu vụ

Trước áp lực từ nguồn giống ngoại tỉnh và nguy cơ dịch bệnh ngày càng lớn, Hà Tĩnh đang lựa chọn cách tiếp cận rõ ràng hơn, siết chặt quản lý con giống như một khâu trung tâm của vụ nuôi. Hiện nay, Công ty CP Thủy sản Thông Thuận, Hà Tĩnh là đơn vị duy nhất sản xuất tôm giống trên địa bàn tỉnh. Trong vụ xuân – hè 2026, doanh nghiệp dự kiến cung cấp cho thị trường khoảng 100 triệu con giống, tương đương khoảng 10 – 15% nhu cầu toàn tỉnh. Dù chưa thể giải bài toán tự chủ nguồn cung, đây vẫn là nguồn bổ sung quan trọng cho các vùng nuôi thâm canh và công nghệ cao trên cát.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ quy trình sản xuất giống tại cơ sở này đang được cơ quan chuyên môn giám sát chặt chẽ. Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh đã trực tiếp kiểm tra, đối chiếu hồ sơ của 260 cặp tôm bố mẹ nhập về phục vụ sinh sản. Theo đánh giá ban đầu, các lô tôm bố mẹ đều có đầy đủ giấy tờ hợp lệ và kết quả xét nghiệm âm tính với các bệnh theo quy định. Không chỉ kiểm soát ở khâu bố mẹ, trước khi xuất bán ra thị trường, từng lô tôm giống còn được kiểm dịch viên trực tiếp kiểm tra và lấy mẫu xét nghiệm các chỉ tiêu bệnh nguy hiểm như đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp, bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và cơ quan biểu mô. Chỉ những lô đạt yêu cầu mới được đưa ra lưu thông.

Đối với tôm giống nhập từ ngoại tỉnh, Chi cục Thủy sản cũng đang tăng cường kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu xét nghiệm và tầm soát bệnh trước khi cho phép đưa vào thuần dưỡng hoặc thả nuôi. Song song với đó là việc siết hoạt động vận chuyển, kinh doanh giống trên địa bàn nhằm phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Theo bà Nguyễn Thị Hoài Thúy, Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, ngành chuyên môn hiện đang thực hiện đồng thời cả giám sát chủ động và giám sát bị động đối với các bệnh nguy hiểm thường gặp như đốm trắng, hội chứng hoại tử gan tụy cấp và bệnh do vi bào tử trùng EHP.

 

Cần đồng bộ hạ tầng và môi trường nuôi

Tuy nhiên, nếu chỉ siết con giống mà không đồng bộ các điều kiện nuôi thì hiệu quả phòng ngừa rủi ro vẫn chưa trọn vẹn. Thực tế tại Hà Tĩnh cho thấy, nhiều địa phương và doanh nghiệp đang đồng thời đầu tư mạnh vào hạ tầng nuôi để giảm nguy cơ dịch bệnh. Tại xã Mai Phụ, Công ty CP Thủy sản Long Vân đang đẩy nhanh giai đoạn 2 của hệ thống nuôi tôm thâm canh trên diện tích 10 ha, với mô hình 3 giai đoạn gồm ương giống, nuôi trung gian và nuôi thương phẩm. Bình quân mỗi năm, mô hình này có thể sản xuất 3 – 4 vụ, năng suất đạt trên 50 tấn/ha/năm.

Ở cấp hộ dân, nhiều người nuôi cũng đã mạnh dạn đầu tư lót bạt đáy ao, xây bể tròn khung sắt, làm mái che và bố trí ao ương riêng để giảm áp lực môi trường và tăng khả năng kiểm soát dịch bệnh. Cùng với hạ tầng, công tác quan trắc môi trường và giám sát mầm bệnh cũng đang được triển khai rộng hơn. Theo Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, cơ quan chuyên môn đã phối hợp kiểm tra môi trường tại 38 vùng nuôi tập trung thuộc 19 xã, phường ven biển với các chỉ tiêu như pH đất, độ mặn, pH nước, độ kiềm. Kết quả đầu vụ cho thấy, các thông số cơ bản vẫn nằm trong giới hạn cho phép. Đồng thời, ngành cũng đã thu 52 mẫu tôm tự nhiên tại các vùng nuôi để xét nghiệm bệnh đốm trắng và chưa phát hiện dấu hiệu bất thường. Đây được xem là cơ sở thuận lợi để người nuôi bước vào vụ mới, nhưng không vì thế mà có thể chủ quan.

Hà Thu (tổng hợp)