[Người Nuôi Tôm] – Năm 2025, tôm hùm Việt Nam, nhất là tôm hùm xanh bứt phá mạnh tại thị trường Trung Quốc, trở thành điểm sáng trong tổng kim ngạch 4,6 tỷ USD của ngành tôm Việt Nam. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bức tranh cạnh tranh đang thay đổi nhanh khi Canada được gỡ thuế và Australia quay trở lại thị trường.

 

Xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc lập đỉnh

Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dẫn từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, lượng tôm hùm nhập khẩu của quốc gia này trong năm 2025 đạt khoảng 69.774 tấn, tăng so với 60.834 tấn của năm 2024. Điều đáng chú ý là bản đồ nguồn cung tôm hùm cho Trung Quốc đã thay đổi rõ rệt chỉ sau một năm.

Nếu năm 2024, Canada là nhà cung cấp lớn nhất với 26.920 tấn, chiếm khoảng 44% tổng nhập khẩu, thì sang năm 2025 vị trí này đã thuộc về Việt Nam. Theo thống kê, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc 24.067 tấn tôm hùm trong năm 2025, chiếm khoảng 34,5% thị phần. Canada giảm xuống còn 15.355 tấn, tương đương khoảng 22%. Hoa Kỳ đạt 9.931 tấn, chiếm khoảng 14,2%, trong khi Australia tăng lên 6.950 tấn, tương đương gần 10%. Sự đảo chiều này phản ánh hai yếu tố quan trọng.

Thứ nhất là sự gia tăng mạnh nhu cầu tiêu thụ tôm hùm tại Trung Quốc.

Thứ hai là sự thay đổi trong lợi thế cạnh tranh giữa các nguồn cung, đặc biệt liên quan đến chính sách thuế và logistics. Theo VASEP, một trong những biến số quan trọng nhất của năm 2025 là việc Trung Quốc áp thuế bổ sung 25% đối với nhiều mặt hàng thủy sản của Canada, trong đó có tôm hùm, bắt đầu từ ngày 20/3/2025.

Đối với một sản phẩm có giá trị cao như tôm hùm, mức thuế này khiến giá bán của hàng Canada trở nên kém cạnh tranh hơn trong một giai đoạn nhất định. Điều này khiến các nhà nhập khẩu Trung Quốc buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, và Việt Nam nổi lên như một lựa chọn phù hợp. Ngoài yếu tố giá, lợi thế địa lý cũng đóng vai trò quan trọng.

Khoảng cách gần giúp tôm hùm sống từ Việt Nam có thể vận chuyển nhanh sang thị trường Trung Quốc, giảm tỷ lệ hao hụt và đảm bảo độ tươi sống – yếu tố then chốt đối với sản phẩm tôm hùm. Nhờ những yếu tố này, tôm hùm Việt Nam nhanh chóng gia tăng thị phần và vươn lên trở thành nguồn cung hàng đầu cho thị trường Trung Quốc chỉ trong vòng một năm.

Tôm hùm xanh trở thành “đầu kéo” xuất khẩu

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025 là một năm tăng trưởng đột phá của tôm hùm trong tổng thể ngành tôm Việt Nam. Tổng giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam sang Trung Quốc và Hong Kong đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng 55% so với năm 2024. Trong cơ cấu này, tôm hùm xanh trở thành động lực chính của tăng trưởng. Kim ngạch xuất khẩu tôm hùm xanh trong năm 2025 đạt khoảng 840 triệu USD, tăng tới 131% so với năm trước. Đây là mức tăng trưởng rất hiếm thấy trong thương mại thủy sản, cho thấy nhu cầu mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc đối với sản phẩm này.

Một trong những lý do quan trọng là sự phù hợp về quy cách sản phẩm. Tôm hùm xanh của Việt Nam thường có kích cỡ 150 – 300 gram mỗi con, rất phù hợp với nhu cầu của các nhà hàng buffet hải sản và chuỗi nhà hàng tại Trung Quốc. Ngoài ra, tôm hùm còn mang giá trị văn hóa đặc biệt trong ẩm thực Trung Quốc. Với màu đỏ đặc trưng sau khi chế biến, tôm hùm thường được xem là biểu tượng của may mắn và thịnh vượng, đặc biệt trong các dịp lễ hội, tiệc cưới hoặc Tết Nguyên đán.

Sự phục hồi tiêu dùng hậu COVID-19 cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu. Khi kinh tế Trung Quốc dần phục hồi, tầng lớp trung lưu và nhóm tiêu dùng cao cấp sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các trải nghiệm ẩm thực cao cấp. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và hệ thống bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc cũng giúp tôm hùm nhập khẩu tiếp cận người tiêu dùng rộng rãi hơn. Nhờ những yếu tố này, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng trưởng nhanh chóng trong năm 2025 và trở thành một trong những điểm sáng nổi bật của ngành tôm.

Cuộc cạnh tranh bước sang vòng mới

Một trong những lợi thế lớn nhất của tôm hùm Việt Nam tại thị trường Trung Quốc là khoảng cách địa lý gần. So với các nguồn cung từ Bắc Mỹ hay Australia, thời gian vận chuyển tôm hùm sống từ Việt Nam sang Trung Quốc ngắn hơn nhiều. Điều này giúp giảm chi phí logistics và tăng tỷ lệ sống của tôm khi đến tay người tiêu dùng. Đối với các sản phẩm thủy sản sống, yếu tố thời gian vận chuyển có ý nghĩa quyết định đến chất lượng. Chỉ cần kéo dài thời gian vận chuyển vài giờ cũng có thể làm tăng tỷ lệ hao hụt hoặc giảm chất lượng sản phẩm.

Tôm hùm Việt Nam đứng trước nhiều thách thức mới. Ảnh: ST

Ngoài ra, các doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng thích ứng tốt hơn với yêu cầu của thị trường Trung Quốc. Hiện nay Việt Nam đã có hàng chục cơ sở đóng gói thủy sản sống được phía Trung Quốc phê duyệt mã số xuất khẩu. Các doanh nghiệp đã cải thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy cách sản phẩm và tăng cường kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Sự linh hoạt trong giao hàng cũng là một điểm mạnh. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cung cấp các lô hàng nhỏ, giao nhanh theo nhu cầu của nhà hàng hoặc chuỗi bán lẻ, thay vì chỉ cung cấp các lô hàng lớn như một số nguồn cung khác.

Tuy nhiên, dù đạt được nhiều thành công trong năm 2025, triển vọng năm 2026 của tôm hùm Việt Nam được dự báo sẽ đối mặt với cạnh tranh gay gắt hơn. Theo VASEP, từ ngày 1/3/2026, Trung Quốc và Canada đạt được thỏa thuận gỡ bỏ mức thuế 25% đối với tôm hùm và cua của Canada. Điều này đồng nghĩa với việc tôm hùm Canada có thể quay trở lại thị trường Trung Quốc với lợi thế giá tốt hơn. Canada vốn là nhà cung cấp tôm hùm lớn cho Trung Quốc trong nhiều năm, đặc biệt ở phân khúc nhà hàng cao cấp và quà biếu. Khi rào cản thuế được gỡ bỏ, các doanh nghiệp Canada có động lực mạnh để giành lại thị phần đã mất.

Song song với Canada, một nguồn cung khác cũng đang gia tăng sự hiện diện là Australia. Từ tháng 12/2024, Australia đã khôi phục xuất khẩu tôm hùm đá sống sang Trung Quốc sau một thời gian gián đoạn, mở đường cho dòng hàng quay trở lại thị trường. Sự trở lại của hai nguồn cung lớn này có thể khiến cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc trở nên gay gắt hơn trong năm 2026, đặc biệt ở phân khúc cao cấp. Tuy nhiên, nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc cũng đang có sự phân hóa. Nhóm người tiêu dùng tiết kiệm có xu hướng lựa chọn các sản phẩm giá thấp hơn, trong khi nhóm tiêu dùng cao cấp vẫn duy trì nhu cầu đối với các sản phẩm thủy sản cao cấp.

Theo đánh giá của VASEP, điều này có thể tạo ra sự phân tầng trong thị trường: phân khúc trung cấp chịu nhiều áp lực cạnh tranh, trong khi phân khúc cao cấp và các sản phẩm tiện lợi vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xem là năm “kiểm nghiệm bản lĩnh” của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm hùm.

Giữ lợi thế bằng chất lượng và kênh phân phối

Theo nhận định của VASEP, thành công của tôm hùm Việt Nam trong năm 2025 cho thấy thị trường Trung Quốc vẫn sẵn sàng tăng mạnh nhập khẩu khi nhu cầu phân khúc cao cấp phục hồi. Tuy nhiên, khi các đối thủ quay trở lại, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn đơn giản dựa trên yếu tố giá hay khoảng cách địa lý. Để giữ vững vị thế tại thị trường Trung Quốc, các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào một số yếu tố cốt lõi.

Trước hết là ổn định chất lượng sản phẩm. Đối với mặt hàng tôm hùm sống, chất lượng và tỷ lệ sống khi đến tay khách hàng là yếu tố quan trọng nhất.Thứ hai là chuẩn hóa quy cách sản phẩm. Các nhà nhập khẩu Trung Quốc ngày càng yêu cầu khắt khe hơn về kích cỡ, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn đóng gói. Thứ ba là tối ưu hệ thống logistics cho hàng sống và hàng tươi. Khả năng giao hàng nhanh và linh hoạt sẽ tiếp tục là lợi thế quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam. Cuối cùng là tăng cường kết nối trực tiếp với các mạng lưới phân phối hiện đại tại Trung Quốc, bao gồm chuỗi bán lẻ, thương mại điện tử và hệ thống nhà hàng.

Nếu làm tốt những yếu tố này, tôm hùm Việt Nam vẫn có cơ hội duy trì vị thế quan trọng tại thị trường Trung Quốc, ngay cả khi cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Sự bùng nổ xuất khẩu tôm hùm trong năm 2025 đã cho thấy tiềm năng lớn của ngành này trong cơ cấu thủy sản Việt Nam. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, lợi thế dài hạn của Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở giá cả hay vị trí địa lý, mà còn ở khả năng xây dựng thương hiệu, đảm bảo chất lượng và phát triển hệ thống phân phối hiệu quả. Cuộc đua cung ứng tôm hùm cho thị trường Trung Quốc vì thế có thể chỉ mới bắt đầu. Và năm 2026 sẽ là phép thử quan trọng đối với vị thế của tôm hùm Việt Nam trên bản đồ thương mại thủy sản khu vực.

Hà Thu