[Người Nuôi Tôm] – Việc KMnO₄ và acid formic bị xếp vào nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao, khiến nhiều doanh nghiệp đối mặt với một nút thắt mới: thủ tục quản lý siết chặt hơn, thời gian tiếp cận đầu vào kéo dài hơn và chi phí sản xuất có nguy cơ bị đội lên.

Acid formic được sử dụng trong một số ứng dụng liên quan đến bảo quản, xử lý nguyên liệu, phụ gia kỹ thuật và hỗ trợ sản xuất.

 

Một đầu vào hai cách quản lý

Điều nghịch lý là trong khi thực tế sản xuất xem đây là vật tư quen dùng, thì ở góc độ quản lý, cả KMnO₄ và acid formic lại đang nằm trong vùng kiểm soát chặt hơn. Điều đáng nói là khó khăn không nằm ở chỗ doanh nghiệp phản đối quản lý. Trái lại, hầu hết đơn vị đều thừa nhận việc kiểm soát chặt hóa chất là cần thiết trong bối cảnh yêu cầu về an toàn, môi trường và quản lý rủi ro ngày càng cao. Vấn đề nằm ở chỗ, khi một loại hóa chất vừa là đối tượng quản lý rủi ro, vừa là đầu vào thiết yếu của sản xuất, nếu thiếu cơ chế điều tiết phù hợp thì chính doanh nghiệp hợp pháp sẽ là bên chịu tác động đầu tiên.

Theo Quyết định số 1617/QĐ-TCHQ của Tổng cục Hải quan về danh mục hàng hóa rủi ro trong quản lý nhà nước về hải quan, cả kali permanganat và acid formic đều nằm trong nhóm hàng hóa rủi ro liên quan đến ma túy, tiền chất. Trong khi đó, acid formic cũng được đặt trong khung quản lý chặt theo các quy định liên quan đến tiền chất và phòng, chống ma túy. Nhưng ở chiều ngược lại, theo quy định chuyên ngành của Bộ NN&MT trước đây, acid formic vẫn là nguyên liệu được phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản. Chính sự giao thoa giữa hai hệ quy chiếu quản lý này đang tạo ra nút thắt mà doanh nghiệp phải gánh chịu.

 

Nút thắt nằm ở thủ tục và nhịp sản xuất

Với doanh nghiệp thủy sản, đặc biệt là các đơn vị nhập khẩu, phân phối hoặc sử dụng nguyên liệu đầu vào, điều đáng lo nhất không chỉ là giấy tờ phát sinh, mà là nhịp sản xuất bị chậm lại. Một loại hóa chất bị xếp vào nhóm rủi ro cao thường đồng nghĩa với việc thủ tục nhập khẩu, khai báo, thông quan, lưu kho và chứng từ kiểm soát sẽ chặt hơn. Điều này có thể là hợp lý từ góc độ quản lý, nhưng lại trở thành áp lực không nhỏ với doanh nghiệp đang cần nguyên liệu đúng thời điểm để phục vụ vụ nuôi, đơn hàng hoặc kế hoạch chế biến.

Trong thủy sản, rất nhiều khâu không thể chờ. Nếu một đầu vào quan trọng bị chậm vài ngày hoặc thiếu hụt cục bộ, hệ quả có thể không dừng ở chi phí phát sinh, mà lan sang cả hiệu quả sản xuất và chất lượng đầu ra. Đáng chú ý, vấn đề này không xuất hiện trong một thời điểm dễ thở của ngành. Thủy sản Việt Nam hiện vẫn đang chịu sức ép lớn từ giá nguyên liệu, chi phí logistics, lãi vay, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và rào cản kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu. Trong bối cảnh ấy, bất kỳ nút thắt nào ở khâu đầu vào cũng đều có thể làm suy yếu thêm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thực tế, đây không phải là câu chuyện mới được nhắc đến gần đây. Từ năm 2024, Bộ NN&MT đã có Công văn số 5620/BNN-CN phản hồi về việc cấp phép thức ăn chăn nuôi và thủy sản chứa tiền chất acid formic. Văn bản này cho thấy cơ quan quản lý chuyên ngành đã sớm nhận diện vướng mắc phát sinh từ việc quản lý formic acid trong khi đây vẫn là nguyên liệu được sử dụng trong sản xuất hợp pháp. Điều đó cho thấy đây không phải là phản ánh mang tính cục bộ của một vài doanh nghiệp, mà là vấn đề đã đủ rõ để cần có cách tiếp cận chính sách phù hợp hơn.

 

Quản lý chặt là đúng, nhưng cần đúng chỗ

Câu chuyện KMnO₄ và acid formic đang đặt ra một bài toán điển hình trong quản lý hiện nay: làm sao để bảo đảm an toàn, phòng ngừa rủi ro và vẫn không làm nghẽn sản xuất. Rõ ràng, với những hóa chất có thể liên quan đến mục tiêu kiểm soát đặc biệt, việc quản lý là cần thiết. Nhưng nếu cơ chế quản lý không phân biệt đủ rõ giữa hành vi sử dụng hợp pháp trong sản xuất với nguy cơ bị lạm dụng ở các mục đích khác, doanh nghiệp chân chính sẽ phải gánh chi phí tuân thủ lớn hơn, trong khi hiệu quả quản lý chưa chắc đã tối ưu.

Với KMnO₄ và acid formic, điều doanh nghiệp mong muốn không phải là nới lỏng vô điều kiện, mà là một cơ chế quản lý hợp lý hơn, minh bạch hơn và có tính đến đặc thù của ngành. Bởi trong một chuỗi sản xuất vốn đã nhiều áp lực, đôi khi chỉ một nút thắt nhỏ ở đầu vào cũng đủ kéo chậm cả guồng quay phía sau.

Hà Thu