[Người Nuôi tôm] – Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách bố trí và vận hành quạt nước theo đúng nguyên lý thủy lực học có thể giúp người nuôi tôm tiết kiệm từ 15 – 20% chi phí điện mỗi vụ, đồng thời cải thiện đáng kể hiệu quả gom thải và chất lượng đáy ao.

Tư duy cũ tạo sự lãng phí

Khảo sát tại nhiều vùng nuôi trọng điểm cho thấy, hệ thống quạt nước vẫn chủ yếu được vận hành theo thói quen, với tâm lý “chạy cho chắc”, dẫn đến tiêu tốn nhiều điện năng nhưng hiệu quả cải thiện môi trường không tương xứng. Một sai lầm phổ biến là bố trí quạt nước vuông góc với bờ ao, không phù hợp với nguyên lý thủy động lực học trong nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh.

Cách lắp đặt này khiến dòng nước va trực tiếp vào bờ, nhanh chóng mất động năng và lan tỏa kém, buộc người nuôi phải tăng số lượng quạt, làm chi phí điện tăng cao. Đồng thời, dòng chảy mạnh gây xói lở ao đất hoặc hư hỏng bạt lót, trong khi không tạo được dòng xoáy cần thiết để gom chất thải. Hệ quả là phân tôm và thức ăn dư thừa lắng đọng rải rác đáy ao, làm gia tăng nguy cơ phát sinh khí độc NH₃, H₂S và tạo vòng luẩn quẩn giữa lãng phí điện năng và suy giảm môi trường nuôi.

Hệ thống quạt nước được bố trí hợp lý giúp tạo dòng chảy xoắn ốc (dòng sông trong ao), đảm bảo gom thải hiệu quả và duy trì oxy hòa tan

 

Nguyên lý “dòng chảy sông trong ao”

Giải pháp cốt lõi nằm ở việc tổ chức lại dòng chảy. Thay vì đặt quạt vuông góc, dàn quạt nên được bố trí lệch khoảng 6 – 8o C so với bờ ao (đối với ao vuông) hoặc theo hướng tiếp tuyến (đối với ao tròn), nhằm tạo dòng nước xoáy tròn liên tục. Dòng chảy dạng này hình thành lực hướng tâm, giúp cuốn các hạt vật chất nặng về khu vực trung tâm ao – nơi bố trí hố xi phông. Theo khuyến cáo kỹ thuật, vận tốc dòng chảy tối ưu trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng nên duy trì ở mức 0,15 – 0,25 m/s. Đây là ngưỡng đủ để gom thải hiệu quả nhưng không gây stress cho tôm. Khi dòng chảy được tối ưu, đáy ao sạch hơn, hệ thống xử lý nước giảm tải và người nuôi hoàn toàn có thể giảm số lượng mô-tơ vận hành mà vẫn đảm bảo môi trường ao ổn định.

Bên cạnh vị trí lắp đặt, việc dư thừa công suất cũng là nguyên nhân lớn khiến chi phí điện đội lên. Nhiều hộ nuôi vẫn đầu tư số lượng quạt theo cảm tính hoặc sao chép mô hình khác, thay vì dựa trên sinh khối thực tế. Theo các nghiên cứu của Giáo sư Claude E. Boyd (Đại học Auburn, Hoa Kỳ), trong điều kiện nuôi thâm canh, 1 mã lực (HP) hệ thống sục khí tiêu chuẩn có thể đáp ứng nhu cầu oxy cho khoảng 400 – 500 kg tôm thẻ. Như vậy, một ao dự kiến đạt 3 tấn tôm chỉ cần tổng công suất khoảng 6 – 7 HP. Việc lắp đặt tới 10 – 12 HP cho cùng mức sản lượng là lãng phí không cần thiết.

Bên cạnh đó, để giảm điện năng bền vững, người nuôi cần thay đổi cách đánh giá oxy hòa tan. Màu nước đẹp không đồng nghĩa với đủ oxy, nhất là vào ban đêm khi tảo hô hấp mạnh. Việc sử dụng máy đo oxy và điều chỉnh thời gian chạy quạt dựa trên số liệu thực tế cho phép tắt bớt quạt vào ban ngày khi oxy dư thừa, chỉ duy trì sục khí đáy hoặc mức khuấy trộn tối thiểu. Kết hợp với bố trí quạt đúng kỹ thuật, giải pháp này có thể giúp tiết kiệm 15 – 20% chi phí điện mỗi vụ.

Hồng Ngọc