1.Xuất khẩu tôm thiết lập kỷ lục mới

Dù đối mặt với thách thức từ thuế đối ứng đến nguy cơ áp thuế chống bán phá giá tôm cao bất thường cùng hàng rào kỹ thuật khắt khe, nhưng xuất khẩu tôm lại ghi nhận những cú vượt sóng thành công ngoài dự kiến. Năm 2025 khép lại, ngành tôm Việt Nam đã thiết lập kỷ lục mới. Tính chung cả năm, xuất khẩu tôm vẫn đóng vai trò “trụ cột” cho tăng trưởng của thủy sản cả nước với giá trị đạt 4,65 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước, đóng góp gần 41% tổng kim ngạch xuất khẩu.

 

Trong số đó, xuất khẩu tôm tháng 12 đạt gần 336 triệu USD, tăng 3,1% so với tháng 11. Năm 2025 cũng ghi nhận lần đầu tiên xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc vượt mốc 1 tỷ USD – cột mốc chưa từng có trước đây. Thành tựu này không chỉ phản ánh năng lực thích ứng mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp, mà còn cho thấy ngành thủy sản đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng để hướng tới phát triển bền vững.

2.Biến động từ chính sách thương mại và thuế đối ứng của Hoa Kỳ

Năm 2025, kỷ lục kim ngạch xuất khẩu được thiết lập trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy bất ổn, chịu tác động của xung đột địa chính trị, xung đột khu vực và xu hướng bảo hộ gia tăng. Trong đó, Hoa Kỳ – thị trường lớn nhất của Việt Nam liên tục điều chỉnh chính sách thuế và tiêu chuẩn nhập khẩu. Đáng chú ý, từ tháng 4/2025, Hoa Kỳ công bố chính sách thuế đối ứng mới áp dụng cho hơn 75 quốc gia; Việt Nam ban đầu bị đề xuất mức thuế lên tới 46%, trước khi được điều chỉnh xuống 20% từ tháng 8/2025. Sự chồng lấn của các sắc thuế gồm thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp đã đẩy chi phí xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng mạnh.

Trước sức ép này, nhiều doanh nghiệp linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất, đẩy nhanh tiến độ xuất khẩu sớm, đồng thời tận dụng các Hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA và RCEP để mở rộng thị trường sang Nhật Bản, EU và khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Riêng ngành tôm, thách thức càng rõ nét hơn khi kết quả sơ bộ POR19 đối với tôm đông lạnh gây nhiều lo ngại, với biên độ thuế chống bán phá giá lên tới 35,29%. Phán quyết cuối cùng, dự kiến công bố vào tháng 02/2026, được xem là yếu tố then chốt quyết định triển vọng xuất khẩu tôm trong năm tới. Nguy cơ thuế cao buộc nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược, chuyển hướng sang các thị trường ít rủi ro hơn và đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu nhằm nâng giá trị gia tăng.

3.Thuế trong nước: gỡ khó và tạo lực đẩy mới

Một trong những “điểm sáng” chính sách thuế trong nước là Nghị định 320/2025/NĐ-CP quy định về các mức Thuế suất thuế TNDN. Nghị định có hiệu lực và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025, quy định chi tiết các biện pháp miễn, giảm thuế TNDN, giúp giảm gánh nặng thuế cho hoạt động sản xuất và chế biến thuỷ sản trong nước, đánh dấu thành quả sau nhiều năm kiến nghị của VASEP cùng cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá – dịch vụ thuộc diện ưu đãi sẽ được áp dụng các mức thuế suất ưu đãi hoặc miễn thuế trong các trường hợp phù hợp với điều kiện quy định, tạo cú hích giảm chi phí trên toàn chuỗi giá trị. Việc xác nhận quyền lợi miễn thuế của ngành chế biến thuỷ sản theo Nghị định 320 đã khơi thông được những “điểm nghẽn” pháp lý kéo dài, giúp doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh chi phí đầu vào và rào cản thuế quốc tế đang gia tăng.

Cùng với đó, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng (Luật số 149/2025/ QH15), có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, với nhiều điểm mới nhằm giảm gánh nặng hoàn thuế, đơn giản hoá kê khai và tăng tính thanh khoản cho doanh nghiệp xuất khẩu. Luật sửa đổi điều chỉnh quy định về đối tượng không chịu thuế GTGT, tăng mức doanh thu không chịu thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh và bãi bỏ điều kiện hoàn thuế kỳ trước theo luật cũ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và vốn lưu động.

4.Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học dưới tầm nhìn Nghị quyết 57

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu, động lực then chốt để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Thực tiễn ngành thủy sản trong năm vừa qua cho thấy những kết quả tăng trưởng ấn tượng không chỉ đến từ lợi thế tự nhiên, mà còn phản ánh rõ vai trò ngày càng lớn của khoa học công nghệ trong nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh. Theo số liệu của Bộ NN&MT, năm qua ngành đã chọn tạo thành công 35 giống thủy sản mới có đặc tính vượt trội như tăng trưởng nhanh, kháng bệnh tốt; đồng thời, 64 quy trình công nghệ tiên tiến đã được công nhận và áp dụng rộng rãi, từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến quản lý dịch bệnh.

Song hành với đó, chuyển đổi số đang len lỏi vào mọi khâu của chuỗi giá trị. Các hệ thống cảm biến môi trường IoT kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép theo dõi pH, oxy hòa tan, nhiệt độ nước theo thời gian thực, đồng thời cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh. Nhiều doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã triển khai mô hình quản lý trang trại thông minh, giúp tiết kiệm 10 – 15% chi phí vận hành và tăng năng suất 5 – 10%. Không chỉ dừng ở khâu nuôi trồng, khoa học công nghệ còn tạo bước tiến ở lĩnh vực chế biến. Việc ứng dụng công nghệ cấp đông nhanh IQF và đóng gói MAP (môi trường khí cải biến) giúp sản phẩm thủy sản giữ trọn hương vị, giá trị dinh dưỡng và kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Đây chính là nền tảng để ngành thủy sản hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

5.Tôm hùm tăng trưởng vượt bậc

Năm 2025 đánh dấu bước phát triển vượt bậc của mặt hàng tôm hùm, trở thành một trong những nhóm sản phẩm tăng trưởng ấn tượng nhất và đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Nhờ nhu cầu bùng nổ từ Trung Quốc, tôm hùm đã vươn lên vị trí mặt hàng tôm xuất khẩu số 1 của Việt Nam sang thị trường này, với kim ngạch đạt khoảng 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm 2024 và chiếm gần như toàn bộ giá trị xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam ra thế giới.

 

Đây cũng là năm thứ ba liên tiếp xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh. Yếu tố thuế quan được xem là một trong những động lực quyết định giúp tôm hùm Việt Nam có giá bán cạnh tranh hơn so với nguồn cung từ Canada và Hoa Kỳ. Cùng với đó, lợi thế khoảng cách địa lý gần mang lại ưu thế lớn trong vận chuyển hàng sống, giúp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm hao hụt và tiết kiệm chi phí logistics.

Đây là lợi thế mà các nhà cung cấp ở Bắc Mỹ khó có thể sánh kịp tại thị trường Trung Quốc. Đáng chú ý, người tiêu dùng Trung Quốc đang dịch chuyển mạnh sang tôm hùm xanh – phân khúc mà Việt Nam có nguồn cung dồi dào, phù hợp cả về quy cách lẫn giá bán. Sự thay đổi thị hiếu này đã trực tiếp thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam tăng vọt trong năm 2025.

6. Cuộc đua chứng nhận asc (aquaculture stewardship council)

Năm 2025 tiếp tục ghi nhận một “cuộc đua” quan trọng trong ngành tôm Việt Nam: mở rộng và tăng tốc đạt các chứng nhận quốc tế, đặc biệt là chứng nhận ASC – tiêu chuẩn toàn cầu về nuôi trồng thủy sản bền vững, thân thiện môi trường và có trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn được xem như “tấm hộ chiếu” để thâm nhập và trụ vững tại các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Trong năm qua, nhiều doanh nghiệp và vùng nuôi đã đạt những bước tiến đáng kể trên hành trình này.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đến tháng 8/2025, Việt Nam có 396 trang trại nuôi tôm đạt chứng nhận ASC, chiếm 48,2% tổng số toàn cầu, qua đó tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu thế giới về số lượng trang trại tôm được chứng nhận. Đặc biệt, khi ASC yêu cầu bắt buộc thức ăn thủy sản phải đạt chuẩn từ tháng 10/2025, đã thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản như Grobest, C.P. Bến Tre, Skretting và De Heus tiên phong đạt chứng nhận ASC Feed, đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt về nguồn nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, giảm tác động môi trường và đảm bảo an toàn xã hội. Xu hướng này phản ánh nỗ lực hội nhập sâu rộng của ngành tôm Việt Nam vào thị trường toàn cầu, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch sang sản xuất thủy sản có trách nhiệm, thân thiện môi trường và minh bạch chuỗi giá trị.

Phương Nhung