[Người Nuôi Tôm] – Dinh dưỡng ấu trùng là yếu tố then chốt quyết định tỷ lệ sống, tăng trưởng và sức kháng bệnh của tôm. Tuy nhiên, nhiều trại giống hiện vẫn phụ thuộc vào sinh vật sống và thức ăn truyền thống, với hệ thống nuôi và quản lý dinh dưỡng còn nhiều hạn chế.

Hiện nay, phần lớn các trại sản xuất giống tôm biển vẫn sử dụng sinh vật sống như tảo, Artemia và thức ăn dạng lỏng/khô cho ấu trùng; đồng thời cho tôm bố mẹ ăn giun nhiều tơ, mực, hàu, trai, sinh khối Artemia và thức ăn công thức. Hệ thống nuôi chủ yếu là bể sục khí truyền thống, xử lý nước thải và an toàn sinh học còn hạn chế. Quyết định về khẩu phần ăn thường do nhân viên trại thực hiện, ít có sự tham gia của chuyên gia dinh dưỡng.

Về mặt dinh dưỡng, chất lượng của ấu trùng tôm phụ thuộc vào hai yếu tố chính, đó là di truyền tôm và lai tạo (chọn lọc tiêu chí, khả năng kháng bệnh, khả năng chịu nhiệt,…) và dinh dưỡng và cách cho tôm ăn (nguồn dinh dưỡng, công thức thức ăn, sản xuất thức ăn, quản lý thức ăn). Do đó, ấu trùng chất lượng chỉ có thế được sản xuất bằng cách sử dụng thức ăn chất lượng.

Việc xây dựng công thức thức ăn cho tôm đòi hỏi hiểu rõ nhu cầu dinh dưỡng và lựa chọn nguyên liệu phù hợp. Dù tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) là loài thủy sản được nuôi phổ biến nhất thể giới về sản lượng và giá trị (FAO, 2025), nhưng đến nay vẫn thiếu dữ liệu công bố về nhu cầu dinh dưỡng của tôm bố mẹ và ấu trùng trong điều kiện nuôi thực tế. Phần lớn các nghiên cứu hiện có chỉ tập trung vào tôm giống hoặc tôm thương phẩm.

Do thiếu dữ liệu thực tế về nhu cầu dinh dưỡng của ấu trùng và tôm bố mẹ, các khuyến nghị thay thế thức ăn sống được đưa ra dựa trên kinh nghiệm trước đây tại Philippines với tôm sú (Penaeus monodon) (Tacon, 1986). Cụ thể:

• Hệ thống nuôi và chất lượng nước: Các bể nuôi và hệ thống sục khí vốn thiết kế để sử dụng thức ăn sống cần được điều chỉnh phù hợp với thức ăn chế biến.

• Lựa chọn thức ăn và thành phần dinh dưỡng: Chất lượng dinh dưỡng của thức ăn sống phụ thuộc vào chế độ nuôi trước đó, do đó cần xây dựng công thức thức ăn phù hợp nhằm đảm bảo sức khỏe và tăng trưởng tối ưu cho tôm.

• Tính chất vật lý của thức ăn: Thức ăn cần có độ ổn định cao trong nước, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng để duy trì chất lượng nước ao.

• Bảo quản và vận chuyển: Cần tối ưu hóa khâu bảo quản và vận chuyển để giữ chất lượng thức ăn.

• Quản lý cho ăn: Nên điều chỉnh theo nhu cầu thực tế của tôm thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thói quen của kỹ thuật viên.

Về mặt dinh dưỡng, không có chất dinh dưỡng hoặc yếu tố nào trong thức ăn sống hoặc tươi mà không thể được điều chế thành một chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng với hiệu suất tương đương. Tuy nhiên, hệ thống nuôi ấu trùng cần được thiết kế lại để sử dụng thức ăn nhân tạo (thay vì thức ăn sống) và cá thể bố mẹ cần được cho ăn chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng trong suốt chu kỳ sinh sản.

Lê Vy (Lược dịch)