[Người Nuôi Tôm] – Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực “được mùa mất giá”, mô hình nuôi tôm càng xanh lột xen canh ruộng lúa đang mở ra hướng phát triển mới cho nông dân Đồng bằng sông Cửu Long. Không chỉ giúp tăng gấp đôi giá trị sản phẩm, mô hình còn góp phần xây dựng nông nghiệp tuần hoàn, bền vững và thích ứng với thị trường.

Mô hình nuôi tôm càng xanh xen canh – Tăng gấp đôi giá trị sản phẩm

 

Chuyển đổi từ sản lượng sang giá trị gia tăng

Trước đây, tôm càng xanh thường được nuôi đến kích cỡ thương phẩm rồi thu hoạch đồng loạt, chủ yếu bán được giá cao khi tôm còn sống, nếu đem cấp đông thì giá trị của tôm bị giảm đi đáng kể. Từ thực tế thị trường tôm càng xanh còn gặp nhiều hạn chế về cách bảo quản và tiêu thụ xa, làm tăng áp lực cạnh tranh thì một hướng đi mới đã được hình thành: khai thác giá trị của tôm ngay sau khi lột vỏ.

Tôm càng xanh trong giai đoạn 12–24 giờ sau lột, vỏ tôm vô cùng mềm, có thể ăn nguyên con, thịt ngọt, giàu dinh dưỡng và giàu canxi. Đây là cơ sở để phát triển sản phẩm tôm lột cấp đông – phân khúc giá trị cao đang được thị trường cao cấp và nhà hàng ưa chuộng.

Tại HTX Nông nghiệp An Thạnh (Vĩnh Long), mô hình nuôi tôm càng xanh lột xen canh ruộng lúa do anh Nguyễn Hữu Nam triển khai đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nếu tôm thương phẩm thông thường có giá khoảng 180.000 đồng/kg, thì tôm lột cấp đông có thể đạt giá trị lên tới 320.000–360.000 đồng/kg tùy kích cỡ, giúp giá trị sản phẩm tăng lên gấp đôi. Sản phẩm “Tôm càng lột xứ dừa” hiện đã đạt chuẩn OCOP 3 sao và được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Mô hình tại HTX An Thạnh hiện thu hút hơn 150 thành viên trên diện tích khoảng 50 ha, tạo chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ ổn định.

 

Tạo giá trị kép cho người nông dân – hướng tới phát triển bền vững

Không chỉ tăng thu nhập từ tôm, mô hình còn kết hợp sản xuất lúa sạch, tạo ra giá trị kép trên cùng diện tích canh tác. Mô hình xen canh này phù hợp nhất với diện tích từ 0,5 đến 1,5 ha, mặt ruộng được dùng để trồng lúa và duy trì mực nước từ 0,2 đến 0,7 mét, đồng thời bố trí ao ương chiếm khoảng 10% diện tích để chủ động nguồn giống.

Chất lượng nước được kiểm soát chặt chẽ, độ mặn dao động 0 đến 15‰ cho tôm và 0 đến 4‰ cho cấy lúa, chỉ số pH duy trì trong khoảng 7 đến 8. Trước khi thả nuôi, ruộng phải được cải tạo, bón vôi, diệt tạp và gây màu nước nhằm tạo môi trường ổn định cho tôm phát triển.

Mô hình xen canh được triển khai theo chu trình 4–5 tháng với ba giai đoạn chính.

– Giai đoạn ương giống kéo dài từ 1,5–2,5 tháng, mật độ từ 10–20 con/m², sử dụng thức ăn công nghiệp giàu protein và thay nước định kỳ để đảm bảo môi trường sạch.

– Giai đoạn nuôi thương phẩm xen canh lúa kéo dài khoảng 3 tháng, mật độ giảm còn 1,5–2,5 con/m², kết hợp thức ăn công nghiệp và thức ăn tươi để tối ưu tăng trưởng.

– Giai đoạn cuối là nuôi chờ lột và thu hoạch trong khoảng 1 tháng. Sau khi thu hoạch lúa, mực nước được điều chỉnh để kích thích tôm lột đồng loạt, sau đó thu gom tôm lột bằng tay trong khung giờ vàng khi vỏ còn mềm và tiến hành cấp đông ngay để giữ chất lượng sản phẩm.

Điều quan trọng nhất mà người nông dân cần chú ý trong mô hình tôm lột xen canh lúa đó là hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay hóa chất độc hại để bảo vệ an toàn cho đàn tôm mang lại giá trị thương phẩm cao. Việc bao tiêu sản phẩm cũng giúp nông dân giảm rủi ro thị trường và yên tâm đầu tư kỹ thuật.

Theo các chuyên gia ngành nông nghiệp, mô hình xen canh lúa – tôm không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần giảm dịch bệnh, hạn chế sử dụng hóa chất và thúc đẩy sản xuất sạch. Việc phát triển sản phẩm tôm càng xanh lột cấp đông được xem là bước tiến trong chế biến sâu và xây dựng thương hiệu nông sản đặc sản. Mô hình này không chỉ giúp tăng giá trị kinh tế mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Lan Hương