[Người Nuôi Tôm] – Nuôi tôm vụ đông từ lâu được xem là canh bạc lớn của người nuôi tôm. Thời tiết khắc nghiệt, chi phí đầu tư cao, rủi ro dịch bệnh lớn, nhưng bù lại là đầu ra thuận lợi và mức giá thường xuyên neo ở ngưỡng cao. Bước vào vụ đông 2026, bức tranh nuôi tôm trên cả nước có nhiều gam màu đan xen, song thị trường trong nước và quốc tế lại phát đi những tín hiệu tích cực hiếm có.

Thúc đẩy nuôi tôm vụ đông nhằm đảm bảo nguồn cung và tận dụng đà tăng giá

 

Khó khăn nhiều hơn, nhưng không thiếu cơ hội

Nuôi tôm vụ đông vốn đòi hỏi kỹ thuật cao hơn nhiều so với vụ chính. Thời gian nuôi kéo dài, chi phí đầu tư ban đầu lớn cho hệ thống ao nuôi che phủ, kiểm soát nhiệt độ, oxy và môi trường nước. Đổi lại, tôm vụ đông thường rơi đúng thời điểm cuối năm và dịp Tết Nguyên đán – giai đoạn nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, giá bán cao và ít chịu áp lực cạnh tranh nguồn cung. Tuy nhiên, nghịch lý của vụ đông năm nay là khó khăn nhiều hơn nhưng cơ hội lợi nhuận vẫn hiện hữu, thậm chí rõ nét hơn đối với những mô hình nuôi được chuẩn bị bài bản.

Ông Lê Văn Quang, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, nhận định khó khăn lớn nhất là quy hoạch vùng nuôi chưa hợp lý, dẫn đến dịch bệnh trên tôm phức tạp, giá thành cao, thậm chí cao hơn 30% so với Ấn Độ và gấp đôi Ecuador, ảnh hưởng năng lực cạnh tranh. Nếu giải quyết được dịch bệnh và quy hoạch vùng nuôi hợp lý, con tôm Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên dẫn đầu thế giới. Ngoài ra, thách thức lớn tiếp tục đến từ thời tiết. Các đợt rét đậm, rét hại kéo dài tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ khiến nhiệt độ nước ao giảm sâu, làm chậm tốc độ sinh trưởng và suy giảm sức đề kháng của tôm.

Trong khi đó, tại miền Nam, triều cường, xâm nhập mặn trái mùa và ô nhiễm hữu cơ tích tụ cuối năm tiếp tục là những rủi ro tiềm ẩn đối với các vùng nuôi thâm canh. Chi phí sản xuất cũng là áp lực không nhỏ. Riêng với nuôi vụ đông, người nuôi phải đầu tư thêm hệ thống che phủ ao, duy trì quạt nước, máy sục khí và các biện pháp giữ nhiệt, khiến giá thành đội lên đáng kể. Với những hộ nuôi thiếu kinh nghiệm hoặc không kiểm soát tốt kỹ thuật, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể khiến cả vụ nuôi thất bại.

Tuy nhiên, chính những khó khăn này lại khiến diện tích nuôi tôm vụ đông năm 2026 thu hẹp ở nhiều địa phương. Không ít hộ nuôi nhỏ lẻ đã chủ động dừng hoặc giảm thả giống để né rủi ro, trong khi nhiều vùng nuôi bị ảnh hưởng bởi bão lũ buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Hệ quả là nguồn cung tôm nguyên liệu cuối năm và đầu năm mới có xu hướng giảm, đặc biệt là tôm cỡ lớn. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ tôm lại không hề suy giảm. Thị trường nội địa bước vào cao điểm cuối năm và dịp Tết Nguyên đán 2026 với sức mua được kỳ vọng phục hồi tích cực.

Trên thị trường xuất khẩu, các doanh nghiệp chế biến cho biết nhu cầu từ Mỹ, EU và Trung Quốc đang có dấu hiệu tăng trở lại, nhất là đối với các sản phẩm tôm cỡ lớn phục vụ lễ, Tết và mùa tiêu dùng đầu năm. Thực tế tại nhiều vùng nuôi cho thấy, ngay từ tháng 12, tình trạng “có giá nhưng thiếu hàng” đã bắt đầu xuất hiện. Sự lệch pha giữa cung và cầu đang tạo nền tảng cho mặt bằng giá tôm vụ đông neo ở mức cao. Đây chính là điểm tựa quan trọng giúp nuôi tôm vụ đông vẫn hấp dẫn, dù mức độ rủi ro không nhỏ. Tuy nhiên, cơ hội này không dành cho số đông mà nghiêng về phía những mô hình nuôi công nghệ cao, kiểm soát tốt môi trường, chủ động phòng bệnh và có chiến lược thu hoạch linh hoạt theo tín hiệu thị trường.

Trong bối cảnh đó, nuôi tôm vụ đông 2026 không còn là cuộc chạy đua mở rộng diện tích hay tăng mật độ, mà là cuộc chơi của quản trị rủi ro, công nghệ và tính toán hiệu quả kinh tế. Khó khăn là rào cản rõ ràng, nhưng cũng chính là bộ lọc mạnh mẽ, giúp những mô hình nuôi bài bản đứng vững và tận dụng trọn vẹn cơ hội mà vụ tôm Tết mang lại.

 

Cuộc chơi của công nghệ

Nuôi tôm vào mùa đông, thời tiết lạnh, thậm chí rét đậm kéo dài nên tôm nuôi chậm lớn. Song nhờ áp dụng công nghệ cao nên nhiều hộ dân vẫn nuôi tôm được cả vụ đông với tỷ lệ nuôi thành công trên 90%, hiệu quả kinh tế cao gấp từ 2,5 – 3 lần so với nuôi tôm chính vụ. Tại các tỉnh ven biển miền Bắc, nuôi tôm vụ đông từ lâu không còn là hoạt động đại trà mà là “sân chơi” của những hộ nuôi có tiềm lực và kinh nghiệm. Ông Nguyễn Văn Hinh, thôn Hợp Châu (Hưng Yên), cho biết nhờ đầu tư đồng bộ hệ thống ao nuôi, lựa chọn giống từ các cơ sở uy tín và sử dụng chế phẩm vi sinh để hạn chế kháng sinh, hiệu quả nuôi tôm vụ đông của gia đình ông nhiều năm liền luôn ổn định. Trên diện tích 1 ha, ông thả mật độ 300 – 350 con/m². Sau khoảng 4 tháng nuôi, tôm đạt cỡ 50 – 60 con/kg, cho sản lượng hơn 3 tấn/ao. Dịp cuối năm, giá tôm dao động 280.000 – 300.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 350 – 400 triệu đồng/vụ.

Ông Tạ Văn Diễn, chủ ao tôm ở xã Đông Thái Ninh sau nhiều lần nuôi tôm vụ đông thành công khẳng định: “Như các năm, dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán, giá bán tôm thường đạt trên 300.000 đồng/kg vẫn không có hàng để bán. Hiện nay, với diện tích trên 1 ha ao, tôi mới thả tôm được hơn 2 tháng nên giáp Tết Nguyên đán mới xuất bán tôm ra thị trường. Nuôi tôm theo mô hình công nghệ cao rất thuận lợi trong việc kiểm soát môi trường nước, hạn chế dịch bệnh và mật độ tôm nuôi cũng cao hơn nên mỗi vụ thu về hơn 1 tỷ đồng. Để thành công, trước hết người nuôi tôm phải kiểm tra định kỳ chất lượng nước và lượng thức ăn tồn dư để điều chỉnh cho phù hợp mật độ thả và xử lý môi trường, hạn chế được dịch bệnh, bảo đảm tôm nuôi sinh trưởng và phát triển tốt”.

Tại các tỉnh miền Trung, do chịu ảnh hưởng nặng nề của bão, lũ trong năm 2025, nhiều vùng nuôi tôm bị thiệt hại, buộc phải gián đoạn sản xuất. Tuy nhiên, chính sự đứt gãy nguồn cung này lại khiến tôm vụ đông trở nên có giá hơn. Tại Thanh Hóa, nhu cầu tiêu thụ thủy sản dịp cuối năm và Tết Nguyên đán 2026 được dự báo tăng mạnh. Dù vụ đông tiềm ẩn nhiều rủi ro do thời tiết lạnh và thất thường, nhiều hộ nuôi vẫn chủ động đầu tư, ứng dụng công nghệ cao để “đón sóng” thị trường.

Gia đình ông Chu Đình Sự, xã Hoằng Thanh, với gần 8 ha và 13 bể nuôi tôm công nghệ cao, đang tiến hành thu hoạch tỉa những bể đạt kích cỡ thương phẩm, đồng thời dồn ao để nuôi về size lớn phục vụ thị trường Tết. Theo ông Sự, việc theo dõi sát nhiệt độ, pH, rắc vôi định kỳ và điều chỉnh lượng thức ăn hợp lý là chìa khóa để giảm rủi ro trong vụ đông. Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có khoảng 60 hộ nuôi tôm thẻ chân trắng vụ đông, chủ yếu là những hộ đã đầu tư ao che phủ và hệ thống kiểm soát môi trường.

 

Giá tôm tạo “động lực” cho vụ đông

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá tôm cuối vụ năm 2025 và bước sang đầu 2026 ghi nhận nhiều mức kỷ lục mới. Tại Vĩnh Long, giá tôm thẻ chân trắng loại 20 – 25 con/kg trong những ngày cuối tháng 12/2025 đạt 240.000 – 260.000 đồng/kg, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước. Ông Đặng Văn Bảy, xã Thạnh Phong, tỉnh Vĩnh Long vừa thu hoạch hơn 20 tấn tôm cỡ 25 con/kg, bán với giá 250.000 đồng/kg. Nhờ nuôi theo hướng công nghệ cao nhiều giai đoạn, lợi nhuận đạt khoảng 130.000 đồng/kg, tương đương hơn 50% sau khi trừ chi phí.

Không chỉ Vĩnh Long, Đồng Tháp cũng ghi nhận giá tôm cuối vụ tăng mạnh do nguồn cung khan hiếm. Ông Ngô Minh Tuấn, xã Tân Phú Đông, cho biết tôm thẻ chân trắng nuôi công nghệ cao loại 20 – 25 con/kg được thu mua ở mức 250.000 – 260.000 đồng/kg – mức giá cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Với giá thành sản xuất khoảng 90.000 đồng/kg, người nuôi có thể lãi 80.000 – 90.000 đồng/kg nếu tôm đạt cỡ lớn. Theo các doanh nghiệp chế biến thủy sản, giá tôm cuối vụ tăng chủ yếu do nguồn cung giảm. Vào thời điểm này, nhiều hộ dân đã thu hoạch xong ao nuôi, lượng tôm còn lại trên thị trường không nhiều, trong khi nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu vẫn duy trì ổn định. Mặt khác, các doanh nghiệp thu mua chủ động nâng giá để gom hàng, chuẩn bị cho các đơn hàng cuối năm.

Tổng hợp các yếu tố cung cầu, kịch bản khả thi cho Quý 1/2026 là sự xuất hiện của hai nhịp cầu tiêu thụ. Nhịp đầu tiên dự kiến diễn ra vào đầu tháng 1 khi các nhà máy chế biến Việt Nam đẩy mạnh công suất để trả đơn hàng đi Mỹ và châu Âu. Nhịp thứ hai sẽ tập trung vào phân khúc tôm cỡ lớn phục vụ thị trường Trung Quốc và nhu cầu nội địa dịp Tết. Ngoài ra, nguồn cung nội địa sau giai đoạn lạnh đầu năm cũng sẽ tác động lớn đến độ mạnh của sóng giá, khi thời tiết bất lợi thường làm chậm tốc độ lớn của tôm, dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ nguồn tôm cỡ lớn.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm rủi ro. Dù tín hiệu đầu ra tích cực, nhưng người nuôi cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố nội tại như chi phí thức ăn, rủi ro dịch bệnh mùa lạnh và áp lực tài chính trước khi quyết định găm hàng. Chiến thuật hợp lý lúc này là duy trì mật độ nuôi vừa phải, theo dõi sát sức khỏe tôm và chỉ nuôi về size lớn khi môi trường ao nuôi thực sự ổn định. Việc ra quyết định bán hàng nên dựa trên điểm rơi lợi nhuận thực tế thay vì chạy theo kỳ vọng giá đỉnh vốn khó dự đoán chính xác.

Phương Nhung