Tôm càng xanh (Macrobrachium rosenbergii) – còn gọi là tôm sông hay tôm nước ngọt khổng lồ – đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển thủy sản bền vững tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Không chỉ nhờ giá trị thương phẩm cao, loại tôm này còn được ưa chuộng bởi khả năng thích nghi tốt với điều kiện nuôi đa dạng, đặc biệt là trong các mô hình canh tác sinh thái kết hợp.

Tôm càng xanh thích nghi tốt với nhiều điều kiện nước, là lựa chọn ưu tiên trong chiến lược nuôi bền vững. 

Hiện nay, tại các tỉnh như Cần Thơ, An Giang, Cà Mau…, tôm càng xanh được nuôi phổ biến theo mô hình xen canh trên ruộng lúa, tận dụng thời điểm sau vụ tôm nước lợ để thả giống. Khi lúa bén rễ, tôm được thả vào ruộng, vừa khai thác nguồn thức ăn tự nhiên từ tàn dư hữu cơ của cây lúa, vừa giảm thiểu chi phí thức ăn công nghiệp – yếu tố giúp hạ giá thành và tăng lợi nhuận cho người nuôi.

 

Sinh kế từ mô hình xanh: hiệu quả gấp đôi

Thời gian nuôi tôm càng xanh thương phẩm kéo dài khoảng 5–6 tháng, khi đạt trọng lượng từ 10–30 con/kg là có thể thu hoạch. Mô hình nuôi xen với lúa thường đạt năng suất 300–500kg/ha, mang lại nguồn thu ổn định nhờ chi phí đầu tư thấp, nhất là trong bối cảnh giá tôm luôn giữ ở mức khá. Đặc biệt, việc chuyển sang nuôi tôm càng xanh toàn đực – sinh trưởng nhanh, kích cỡ lớn – đã giúp nhiều hộ dân thu lãi 100–150 triệu đồng/ha/vụ.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình tôm – lúa còn chứng minh vai trò tích cực trong bảo vệ môi trường: rễ lúa giúp hấp thu chất thải, giữ cân bằng sinh học trong ruộng nuôi; ngược lại, chất bài tiết của tôm góp phần cải tạo độ màu mỡ của đất. Nhờ đó, người dân có thể giảm bớt việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật – hướng đến hệ sinh thái tuần hoàn, ít phụ thuộc hóa chất.

Mô hình tôm – lúa: Tôm lớn dưới chân lúa, lúa xanh trên thân tôm. Ảnh: Tạp chí Thủy Sản Việt Nam

 

Tiềm năng mở rộng và cơ hội nhân rộng

Theo thống kê, hơn 100.000 ha trong tổng số gần 200.000 ha diện tích nuôi tôm – lúa ở ĐBSCL hiện đang áp dụng mô hình tôm càng xanh xen lúa. Đây là con số cho thấy tiềm năng nhân rộng rất lớn, nhất là trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang cần giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tôm càng xanh cũng được đánh giá là loại thủy sản dễ nuôi, ít dịch bệnh và có khả năng thích nghi tốt với điều kiện nước mặn, lợ hoặc ngọt. Khi nuôi trong vùng nước lợ có độ mặn từ 5–15%, tôm cho thịt chắc, thơm ngon hơn – điều này đã được xác nhận qua các nghiên cứu tại Viện Nuôi trồng Thủy sản II và Đại học Cần Thơ. Nhiều địa phương cũng đang thử nghiệm thành công mô hình nuôi bán thâm canh, kiểm soát chặt chất lượng nước, áp dụng kỹ thuật “bẻ càng” để tăng trọng tôm và tỷ lệ sống đến kỳ thu hoạch.

 

Đáp ứng thị trường, hạn chế kháng sinh – hướng đi dài hơi

Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe với vấn đề dư lượng và truy xuất nguồn gốc, tôm càng xanh nổi lên như lựa chọn tiềm năng để giảm phụ thuộc vào kháng sinh và tăng sức cạnh tranh. Các mô hình nuôi sạch, như biofloc hay tuần hoàn sinh học, đang được khuyến khích để hạn chế dịch bệnh và giảm thiểu rủi ro.

Tuy nhiên, tôm càng xanh vẫn đối mặt với một số dịch bệnh nguy hiểm do vi khuẩn, nấm và virus như Fusarium spp., EHP, Vibrio… Vì vậy, việc đầu tư vào quan trắc môi trường, chủ động phòng bệnh, cũng như xây dựng liên kết sản xuất – tiêu thụ là chìa khóa để phát triển ổn định và dài hạn.

Nuôi tôm công nghệ cao giúp theo dõi chất lượng nước để giảm rủi ro và phòng tránh dịch bệnh cho tôm. Ảnh: Aquaculture Vietnam 2024

 

Từ ruộng lúa đến bàn ăn: Hành trình của một sản phẩm sinh thái

Tôm càng xanh không chỉ là sản phẩm thủy sản có giá trị cao mà còn là biểu tượng cho hướng phát triển “thuận thiên” của nông nghiệp miền Tây. Sự kết hợp giữa năng suất kinh tế và đóng góp tích cực cho môi trường giúp loại tôm này ngày càng có chỗ đứng vững chắc trong cơ cấu ngành hàng nông nghiệp ĐBSCL.

Với những bước đi đúng hướng từ người nuôi, nhà khoa học đến chính quyền địa phương, tôm càng xanh đang mở ra một hành trình mới: từ những thửa ruộng trũng đến các bàn ăn cao cấp trong và ngoài nước – mang theo cả giá trị sinh thái, bản sắc văn hóa và tương lai bền vững cho vùng đất chín rồng.

T.N.T.D

Nguồn: Tepbac