[Người nuôi tôm] – Ngành tôm Ecuador, trụ cột kinh tế quốc gia với tiềm năng phát triển vượt bậc, đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng trong suốt thời gian qua. Tuy nhiên, đằng sau thành công đó là những thách thức dai dẳng từ dịch bệnh và biến động thị trường, đòi hỏi ngành tôm nước này phải có những bước đi chiến lược mang tính đột phá.

 

Trở thành cường quốc nuôi tôm nhờ công nghệ di truyền và ưu thế tự nhiên

Ecuador từng bước vươn lên trở thành cường quốc nuôi tôm hàng đầu thế giới 

 

Ngành nuôi tôm Ecuador có lịch sử phát triển hơn 55 năm, khởi đầu từ các bãi triều và rừng ngập mặn. Với hơn 200.000 ha diện tích trải dài trên 670 km bờ biển Thái Bình Dương, nghề nuôi tôm tại Ecuador đã tạo ra hơn 260.000 việc làm và đóng góp đáng kể vào nền kinh tế quốc gia. Ecuador nổi bật với mô hình nuôi tôm quảng canh và bán thâm canh, tận dụng lợi thế nhiệt độ nước ổn định quanh năm (24 – 30°C) và mật độ thả nuôi thấp (15 – 25 con/m2). Điều này giúp tôm phát triển khỏe mạnh, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và duy trì tỷ lệ sống cao (60 – 70%), đồng thời cho phép thu hoạch quanh năm, khác biệt so với các quốc gia khác.

Ngành tôm Ecuador bứt phá nhờ tiến bộ công nghệ trong di truyền và thức ăn, cùng sự phát triển thể chế. Lợi thế khí hậu, đầu tư và quy mô giúp quốc gia này tăng trưởng nhanh chóng. Tôm Ecuador nổi tiếng với khả năng kháng bệnh (SPR), nhờ tiếp xúc kiểm soát với tác nhân gây bệnh, tạo ra đàn tôm khỏe mạnh. Ngoài các phương pháp nuôi tôm truyền thống, Ecuador đang hướng tới việc áp dụng các cách nuôi tôm bền vững hơn. Nhiều nông dân hiện đang sử dụng các kỹ thuật mới như nuôi trồng thủy sản đa tầng tích hợp (IMTA) và probiotics. Những phương pháp này giúp tạo ra một môi trường sống khỏe mạnh cho tôm và giảm bớt việc sử dụng hóa chất. Kết quả cho thấy chất lượng tôm được cải thiện và đáp ứng tốt hơn với nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về thủy sản được nuôi trồng bền vững.

Mặc dù ngành tôm Ecuador mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Lợi nhuận từ nuôi tôm chủ yếu tập trung vào tay các tập đoàn lớn, trong khi người lao động địa phương chỉ nhận được một phần nhỏ. Sự bất bình đẳng này thể hiện rõ qua việc tiếp cận các nguồn tài nguyên như đất đai và nước. Để khắc phục tình trạng này, Tổng thống Ecuador đã quyết định xóa bỏ trợ cấp nhiên liệu diesel nhằm giảm bớt chi phí sản xuất. Ngoài ra, quyền lợi lao động và điều kiện làm việc trong ngành tôm cũng đang gây ra những lo ngại. Người lao động thường phải làm việc trong môi trường khắc nghiệt, thiếu an toàn, phải đối mặt với giờ làm việc kéo dài và mức lương không đủ để trang trải cuộc sống.

 

Xuất khẩu giảm nhẹ năm 2024

Hiện nay, tôm là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của quốc gia này, chỉ sau dầu thô. Theo thông tin từ CNA, Ecuador đã xuất khẩu 2,67 tỷ pound (1.21 triệu tấn) tôm nuôi trong năm 2024, thu về 6,07 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này giảm nhẹ lần lượt là 0,2% về khối lượng và 3,5% về giá trị so với năm 2023. Trong đó, tháng 10 ghi nhận giảm mạnh nhất, tương đương 12%, chỉ đạt 86.071 tấn. Xu hướng giảm xuất hiện từ đầu năm 2024, với mức xuất khẩu trung bình tháng là 99.790 tấn, thấp hơn so với 101.140 tấn của năm 2023. Xuất khẩu tôm Ecuador sang Trung Quốc, thị trường lớn nhất của quốc gia Nam Mỹ này, năm 2024 giảm mạnh. Giá trị xuất khẩu chỉ còn 3,01 tỷ USD (giảm 13,9%), khối lượng giảm 8,2% xuống còn 656.000 tấn. Tỷ trọng thị trường Trung Quốc trong tổng xuất khẩu tôm Ecuador cũng giảm từ 58,9% (năm 2023) xuống còn 54,2%.

Sự sụt giảm xuất khẩu tôm của Ecuador không chỉ gây thiệt hại về mặt thương mại, mà còn kéo theo những hệ lụy kinh tế – xã hội sâu rộng. Trước hết, lòng tin của các nhà nhập khẩu quốc tế suy giảm, dẫn đến nguy cơ giảm các hợp đồng dài hạn và ảnh hưởng tiêu cực đến khối lượng xuất khẩu. Ngành tôm là trụ cột kinh tế tại nhiều vùng nông thôn, do đó, sự sụt giảm sản lượng đã gây ra tình trạng thất nghiệp gia tăng và đẩy các cộng đồng phụ thuộc vào tôm xuất khẩu vào tình cảnh khó khăn tài chính.

 

Thách thức tiếp tục kéo dài sang năm 2025

Ngành công nghiệp tôm trị giá hàng tỷ USD của Ecuador dự kiến sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức dai dẳng vào năm 2025. Các yếu tố như thuế quan cao, giá tôm giảm, thời tiết xấu do El Niño và nhu cầu thị trường từ Hoa Kỳ, Trung Quốc yếu sẽ gây thêm áp lực. Thêm vào đó, giá cả thị trường tôm toàn cầu bất ổn khiến việc dự đoán thu nhập và lên kế hoạch đầu tư của các nhà sản xuất trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Chi phí sản xuất và vận chuyển tăng cao đang tạo áp lực lớn lên ngành tôm Ecuador. Giá thức ăn, nhiên liệu, nhân công leo thang đẩy chi phí sản xuất lên cao, khiến tôm Ecuador khó cạnh tranh với các đối thủ như Ấn Độ, Việt Nam. Đồng thời, chi phí vận chuyển quốc tế vẫn ở mức cao, làm gia tăng gánh nặng tài chính cho các nhà xuất khẩu khi đưa tôm ra thị trường toàn cầu. Việc Hoa Kỳ áp dụng mức thuế quan mới sẽ khiến tôm Ecuador mất lợi thế cạnh tranh, do phải chịu thuế cao hơn so với các quốc gia khác.

Dịch bệnh, đặc biệt là những bệnh cố hữu như hội chứng đốm trắng, tiếp tục gây ra rủi ro nghiêm trọng cho sản xuất tôm, làm gia tăng tỷ lệ tử vong tại các trang trại. Bên cạnh đó, tình trạng bất ổn chính trị đang cản trở sự phát triển của ngành tôm Ecuador. Đại diện một trong những nhà sản xuất thức ăn thủy sản lớn tại quốc gia này cho biết, tình hình bất ổn, bao gồm tội phạm có tổ chức, bắt cóc, tống tiền và bạo lực gia tăng, đang tạo ra nhiều thách thức cho ngành tôm Ecuador. Một yếu tố khác đó là, Ecuador thiếu nhà máy chế biến tôm, mặc dù có lợi thế trong sản xuất tôm thẻ chân trắng. Chi phí lao động và chế biến cao khiến nước này khó phát triển ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cạnh tranh.

Với các vấn trên, năm 2025 dự kiến sẽ là một năm đầy khó khăn cho ngành tôm Ecuador. Để giải quyết những thách thức này, các nhà sản xuất Ecuador đang cố gắng tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao năng suất, sản xuất theo xu hướng bền vững để duy trì khả năng cạnh tranh, nhưng hiệu quả của các biện pháp này vẫn chưa rõ ràng. Về lâu dài, Ecuador cần tìm kiếm các chiến lược mới, chẳng hạn như đàm phán các hiệp định thương mại, cải thiện hiệu quả trong nuôi tôm và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Mỹ Tiên