[Người Nuôi Tôm] – Những mô hình nuôi tôm công nghệ cao tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang mang lại hiệu quả vượt trội so với nuôi truyền thống. Tuy nhiên, để thành công bền vững, người nuôi cần tính toán kỹ lưỡng bài toán chi phí, từ đầu tư hạ tầng, quản lý vận hành đến liên kết chuỗi giá trị nhằm tối ưu hoá lợi nhuận.

Khu vực xử lý nước trong trang trại nuôi tôm công nghệ cao được đầu tư bài bản, khép kín (Ảnh: Kim Anh)

Tôm công nghệ cao – xu thế tất yếu

Tại ĐBSCL, vùng trong điểm nuôi tôm của cả nước, xu hướng chuyển đổi từ mô hình nuôi ao đất truyền thống sang mô hình nuôi tôm công nghệ cao đang diễn ra mạnh mẽ. Điểm nổi bật của mô hình này là ứng dụng các công nghệ hiện đại trong quản lý ao nuôi, xử lý môi trường, kiếm soát dịch bệnh và nâng cao năng suất.

Riêng tỉnh Cà Mau (Bạc Liêu cũ), một trong những “thủ phủ tôm” đã có tới 6 hợp tác xã (HTX) nuôi tôm công nghệ cao với tổng diện tích hơn 500 ha, thu hút trên 150 hộ thành viên tham gia. Không chỉ mang lại sản lượng tôm thương phẩm lớn, các mô hình này còn từng bước hình thành chuỗi sản xuất, tiêu thụ khép kín, giúp giảm rủi ro và nâng cao giá trị gia tăng.

Điển hình như HTX nuôi tôm công nghệ cao Đông Hải, đặt tại xã Đông Hải, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu (ấp Trường Điền, xã Long Điền Đông, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu cũ) đang triển khai gần 88 ha diện tích nuôi đạt tiêu chuẩn ASC – một trong những bộ tiêu chuẩn khắt khe nhất thế giới về nuôi trồng thủy sản bền vững.

Kỹ thuật hiện đại – kiểm soát chặt chẽ

Không giống với kiểu nuôi truyền thống dựa vào ao đất, mô hình tại HTX Đông Hải ứng dụng hệ thống ao tròn nổi lót bạt, mỗi ao có thể tích khoảng 600 m³ ,chi phí đầu tư ban đầu khoảng 75 triệu đồng/ao. Tổng cộng 8 ao nuôi được bố trí khoa học trong khu vực được che lưới toàn phần, nhằm kiểm soát nhiệt độ, hạn chế tác động của ánh nắng trực tiếp lên môi trường nước.

HTX áp dụng mô hình khép kín, vận hành theo nguyên tắc “3 sạch”: tôm giống sạch bệnh, nước sạch và đáy ao sạch. Nước thải trong quá trình nuôi không xả thẳng ra môi trường mà được xử lý qua nhiều bước: bơm sang các ao lọc, có cá và cua để hấp thụ chất hữu cơ dư thừa, sau đó được lắng và xử lý lại trước khi đưa trở về ao nuôi, hoàn toàn không thay nước ra môi trường ngoài.

Với phương pháp này, người nuôi không dùng kháng sinh, kiểm soát được nguồn thức ăn, môi trường và bệnh dịch, nên tôm thương phẩm gần như sạch hoàn toàn, có thể xuất khẩu vào các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ. Tỷ lệ nuôi thành công tại HTX Đông Hải đạt trên 90%, năng suất từ 700- 1.000 tấn/ năm, lợi nhuận bình quân trên 5 tỷ đồng/ ha, còn doanh thu từ dịch vụ nội bộ HTX đạt 110 triệu đồng.

Hộ dân chủ động công nghệ theo khả năng

Không chỉ HTX, nhiêu hộ dân tại Cà Mau cũng đang mạnh dạn đầu tư theo hướng công nghệ cao. Ông Trần Thanh Triều, một hộ nuôi tại xã xã Đông Hải (xã Long Điền, huyện Đông Hải cũ), hiện có khoảng 10 ha ao nuôi được đầu tư bài bản.

Tùy theo quy mô và điều kiện tài chính, ông Triều đã ứng dụng nhiều công nghệ như: hệ thống cho ăn tự động, cảm biến theo dõi lượng thức ăn trong nước, thiết bị giám sát chất lượng nước ao theo thời gian thực… Một số ao được vận hành theo hệ thống tuần hoàn RAS (Recirculating Aquaculture System), lọc và tái sử dụng nước sau xử lý, giúp giảm lượng nước thải ra ngoài môi trường. Ngoài ra, công nghệ Biofloc dùng vi sinh để phân hủy chất hữu cơ cũng được triển khai để duy trì chất lượng nước ổn định.

Hiện tại, Cà Mau đã quy hoạch 5 vùng nuôi tôm công nghệ cao với tổng diện tích khoảng 3.900 ha, triển khai đa dạng các mô hình siêu thâm canh, thâm canh, bán thâm canh, tạo điều kiện để hộ nuôi tùy chọn mô hình phù hợp. Đồng thời, tỉnh cũng có 6 doanh nghiệp được Bộ NN&MT cấp giấy chứng nhận là doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn vùng.

Bài toán giá thành – yếu tố quyết định

Tuy mang lại lợi nhuận cao, nhưng mô hình tôm công nghệ cao cũng đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu và chi phí vận hành không hề nhỏ. Bài toán tối ưu hóa giá thành vì vậy trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sản xuất. Ông Trần Thanh Triều chia sẻ, nếu mua được thức ăn trực tiếp từ nhà máy, có thể tiết kiệm khoảng 50% chi phí. Tuy nhiên, do thiếu vốn, ông buộc phải mua trả chậm qua đại lý, giá cao hơn khoảng 20.000 đồng/kg, khiến chi phí đầu vào đội lên đáng kể, đẩy giá thành sản xuất tôm lên 80.000 – 100.000 đồng/kg đối với tôm cỡ 100 con/kg.

Chủ tịch Hiệp hội Tôm Cà Mau (Hiệp hội Tôm Bạc Liêu cũ), Tạ Hoàng Nhiệm cho biết thêm, thức ăn tôm loại 40 đạm khi mua qua đại lý có giá khoảng 40.000 đồng/kg, trong khi mua trực tiếp từ nhà máy chỉ 27.000 -28.000 đồng/kg. Như vậy, mỗi tấn thức ăn, hộ nuôi mất thêm 12- 13 triệu đồng. Với quy mô như của ông Triều, chi phí vụ nuôi có thể tăng thêm gần 580 triệu đồng, chỉ vì không được tiếp cận đầu vào giá rẻ.

Một ví dụ điền hình cho cách tiếp cận hiệu quả là mô hình nuôi tôm công nghệ cao ESG (EcoSeafood Group), được vận hành bởi TS Trần Hữu Lộc – nhà sáng lập kiêm giảng viên Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh. Năm 2023, ESG đầu tư xây dựng trang trại nuôi tôm quy mô 30 ha, với 40 ao nuôi, hệ thống ương dưỡng, xử lý nước thải, đường ống lấy nước dài hơn 2km, và dành 30% diện tích để trồng rừng, hướng tới phát triển xanh, bền vững. Ông Lộc cho biết, yếu tố tiên quyết là phải nuôi với quy mô lớn, từ đó có thể mua trực tiếp thức ăn từ nhà máy với giá thấp. Nhờ vậy, giá thành sản xuất tôm loại 50 con/kg chỉ còn 50.000 đồng, thấp hơn 30.000 – 40.000 đồng/kg so với hộ nuôi nhỏ lẻ.

Thêm vào đó, ESG còn áp dụng cách kéo dài vòng đời khấu hao hạ tầng từ 5 năm lên 10 năm, giúp giảm chi phí cố định mỗi vụ nuôi. Ví dụ: với tổng vốn đầu tư 20 tỷ đồng, nếu chia đều trong 10 năm, chi phí khấu hao mỗi năm chỉ còn 2 tỷ đồng. Với lợi nhuận mỗi ký tôm là 50.000 đồng, chỉ cần bán 40 tấn tôm/năm là đã hòa vốn đầu tư. Nhờ cách tiếp cận này, ESG không cần thả nuôi mật độ cao mà vẫn đạt lợi nhuận ổn định, giảm rủi ro bệnh dịch và áp lực môi trường vốn là nhược điểm của mô hình siêu thâm canh.

Định hướng tương lai: Liên kết chuỗi, mở rộng quy mô

Từ các mô hình thành công nêu trên, có thể rút ra một số bài học quan trọng: muốn làm nuôi tôm công nghệ cao hiệu quả, phải tính toán kỹ ngay từ thiết kế ban đầu, từ quy mô phù hợp, mật độ thả nuôi, lựa chọn công nghệ lọc nước đến mô hình vận hành. Đồng thời, người nuôi cần chủ động gia nhập các HTX hoặc liên kết chuỗi để hưởng lợi từ đầu vào giá rẻ, dịch vụ kỹ thuật, tiêu thụ ổn định và hỗ trợ tài chính.

Hiện nay, Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Cà Mau đã cơ bản hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật giai đoạn 2 (đạt 97% tiến độ), đồng thời đã tuyển chọn được 9 doanh nghiệp đầu tư vào 4 lĩnh vực chính: nuôi trình diễn, chế phẩm sinh học, sản xuất tôm giống, sản xuất thức ăn, hứa hẹn tạo nên một “hệ sinh thái công nghệ cao” cho ngành tôm Việt Nam.

Nuôi tôm công nghệ cao là xu thể tất yếu trong bối cảnh biến đối khí hậu, yêu cầu sản xuất sạch và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, để mô hình này không trở thành “cuộc chơi của nhà giàu”, người nuôi cần có chiến lược đầu tư khôn ngoan, tính toán kỹ bài toán giá thành, khấu hao và hiệu quả, đồng thời tham gia liên kết chuỗi giá trị để phát triển bền vững. Chỉ khi đó, giấc mơ “tôm sạch, lời cao, môi trường bền vững” mới có thể thành hiện thực, không chỉ ở Cà Mau mà trên toàn vùng ĐBSCL.

Lê Vy (tổng hợp)