[Tạp chí Người Nuôi Tôm] – Tảo là một mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn tự nhiên và giữ vai trò như hệ thống lọc sinh học vô cùng quan trọng giúp cân bằng các yếu tố môi trường trong ao nuôi. Tuy nhiên, khi tảo xuất hiện quá mức sẽ gây biến động môi trường nước, ảnh hưởng đến sức khỏe của động vật thủy sản.

Tảo trong ao nuôi phát triển dày đặc sẽ gây ảnh hưởng đến động vật thủy sản

 

Tác động môi trường của sự phát triển quá mức của tảo

Tảo phát triển quá mức trong ao và các môi trường thủy sinh khác có thể có tác động đáng kể đến môi trường, ảnh hưởng đến sự cân bằng của hệ sinh thái và sức khỏe động vật thủy sản. Mặc dù tảo là nhà sản xuất chính thiết yếu và đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn thủy sản, nhưng sự phát triển quá mức có thể dẫn đến nhiều vấn đề môi trường khác nhau:

Sự cạn kiệt oxy: tảo trải qua quá trình quang hợp, tạo ra oxy vào ban ngày. Tuy nhiên, vào ban đêm hoặc trong điều kiện ánh sáng yếu, tảo thực hiện hô hấp, tiêu thụ oxy. Khi tảo phát triển quá mức, quá trình hô hấp có thể làm cạn kiệt lượng oxy trong nước, dẫn đến tình trạng thiếu oxy. Sự suy giảm oxy này có thể gây hại hoặc gây tử vong cho cá, động vật không xương sống và các sinh vật dưới nước khác sống dựa vào oxy để tồn tại.

Làm cá chết: tảo phát triển quá mức có thể dẫn đến hiện tượng tảo nở hoa có hại (HAB) tạo ra chất độc có hại cho cá và các sinh vật thủy sinh khác. Những chất độc này có thể làm hỏng mang, làm suy yếu hệ thống miễn dịch của cá và gây tổn thương nội tạng. Trong trường hợp nghiêm trọng, cá lớn có thể bị chết do tiếp xúc với các chất độc tảo có hại này.

Gián đoạn chu trình dinh dưỡng: tảo phát triển quá mức có thể phá vỡ quá trình tuần hoàn dinh dưỡng tự nhiên trong ao. Mặc dù tảo có thể hấp thụ các chất dinh dưỡng như nitơ và phốt pho nhưng sự phát triển nhanh chóng của chúng có thể dẫn đến sự mất cân bằng về mức độ dinh dưỡng. Sự mất cân bằng này có thể dẫn đến hiện tượng phú dưỡng, một quá trình trong đó chất dinh dưỡng dư thừa làm tăng sự phát triển của tảo và thực vật thủy sinh, làm cạn kiệt thêm lượng oxy và tác động tiêu cực đến toàn bộ hệ sinh thái.

Suy thoái môi trường sống: thảm tảo dày đặc có thể bao phủ mặt nước, làm giảm sự xuyên thấu của ánh sáng tới các lớp sâu hơn của ao. Lượng ánh sáng giảm này có thể cản trở sự phát triển của các loài thực vật thủy sinh ngập nước có ích, chúng cung cấp nơi trú ẩn và nguồn thức ăn cho các động vật thủy sản khác nhau. Do đó, suy thoái môi trường sống có thể ảnh hưởng tiêu cực đến đa dạng sinh học và sức khỏe tổng thể của hệ sinh thái ao.

Động lực của lưới thức ăn bị thay đổi: sự phong phú quá mức của một số loài tảo có thể phá vỡ động lực của lưới thức ăn tự nhiên trong ao. Ví dụ, một số loại tảo có thể cạnh tranh với động vật phù du thiết yếu, làm giảm số lượng của chúng. Ngược lại, điều này có thể ảnh hưởng đến nguồn thức ăn cho cá và các sinh vật bậc dinh dưỡng cao hơn khác.

Khi tảo phát triển mạnh sẽ gây thiếu oxy vào ban đêm tùy theo mật độ tảo

 

Các biện pháp phòng ngừa sự phát triển của tảo

Thực hiện các biện pháp phòng ngừa là biện pháp chủ động nhằm kiểm soát sự phát triển của tảo trong ao nuôi. Bằng cách giải quyết các yếu tố cơ bản thúc đẩy sự phát triển của tảo, bạn có thể duy trì môi trường nước cân bằng và lành mạnh. Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả cho sự phát triển của tảo:

Thiết kế và xây dựng ao phù hợp: khi xây ao mới hoặc cải tạo ao hiện có, hãy xem xét các yếu tố giúp giảm thiểu sự phát triển của tảo. Đảm bảo độ sâu và hình dạng thích hợp để thúc đẩy sự lưu thông nước tốt và tránh những khu vực nông, ứ đọng nơi tảo có thể phát triển mạnh.

Hệ thống sục khí và tuần hoàn: lắp đặt hệ thống sục khí, chẳng hạn như thiết bị sục khí khuếch tán, giúp tăng lượng oxy và cải thiện tuần hoàn nước. Mức oxy đầy đủ ngăn cản sự phát triển quá mức của tảo và hỗ trợ vi khuẩn hiếu khí có lợi.

Quản lý quần thể cá và vật nuôi: tránh thả quá nhiều cá và vật nuôi trong ao nuôi. Chất thải của cá quá mức có thể làm tăng mức độ dinh dưỡng, thúc đẩy sự phát triển của tảo. Cân bằng số lượng cá với khả năng xử lý chất thải và duy trì chất lượng nước của ao.

Thực hành bảo trì thường xuyên: thường xuyên loại bỏ các mảnh vụn, lá rụng và chất thối rữa khỏi ao. Phân hủy vật liệu hữu cơ góp phần tăng mức độ dinh dưỡng và có thể thúc đẩy sự phát triển của tảo.

Quản lý chất dinh dưỡng: giảm thiểu dòng chảy chất dinh dưỡng từ các bãi cỏ và vườn gần đó bằng cách tạo vùng đệm hoặc thực hiện các bộ lọc thực vật. Giảm việc sử dụng phân bón, đặc biệt là những loại có chứa hàm lượng nitơ và phốt pho cao, có thể góp phần làm cho tảo phát triển quá mức.

Giảm ánh nắng: hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp vào ao bằng cách trồng cây hoặc che bóng mát. Ánh sáng mặt trời thúc đẩy sự phát triển của tảo, do đó việc giảm sự xâm nhập của ánh sáng có thể giúp kiểm soát sự nở hoa của tảo.

Chất kết dính phốt pho: cân nhắc sử dụng chất kết dính phốt pho hoặc chất phụ gia để cố định lượng phốt pho dư thừa trong nước. Điều này làm giảm khả năng cung cấp phốt pho cho tảo, hạn chế sự phát triển của chúng.

Vi khuẩn có lợi: đưa các sản phẩm vi khuẩn có lợi vào ao nuôi. Những vi khuẩn này có thể phân hủy chất thải hữu cơ, làm giảm mức độ dinh dưỡng và ngăn ngừa sự tích tụ chất dinh dưỡng thúc đẩy sự phát triển của tảo.

Giám sát thường xuyên: tiến hành kiểm tra chất lượng nước thường xuyên và kiểm tra trực quan ao nuôi. Điều này cho phép người nuôi phát hiện sớm các dấu hiệu phát triển của tảo và có hành động kịp thời nếu cần.

Thường xuyên kiểm tra chất lượng nước giúp phát hiện sớm các dấu hiệu phát triển của tảo

 

Bằng cách áp dụng các biện pháp phòng ngừa này, chủ sở hữu và người quản lý ao có thể tạo ra một môi trường ngăn chặn sự phát triển quá mức của tảo. Thực hành quản lý ao nuôi tổng hợp kết hợp một số chiến lược phòng ngừa thường là cách hiệu quả nhất để duy trì hệ sinh thái ao nuôi cân bằng và khỏe mạnh. Quản lý sự phát triển quá mức của tảo và thúc đẩy hệ sinh thái ao nuôi cân bằng là rất quan trọng để giảm thiểu những tác động môi trường này. Thực hiện các biện pháp kiểm soát tảo hiệu quả, chẳng hạn như quản lý chất dinh dưỡng, sục khí, kiểm soát sinh học và thuốc diệt tảo thích hợp, có thể giúp duy trì chất lượng nước, bảo tồn đa dạng sinh học và đảm bảo tính bền vững của môi trường ao nuôi.

Các phương pháp kiểm soát tảo bằng hóa chất liên quan đến việc sử dụng thuốc diệt tảo, là những hóa chất được thiết kế đặc biệt để nhắm mục tiêu và kiểm soát sự phát triển của tảo trong ao và các thủy vực khác. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc diệt tảo hóa học cần được thận trọng để giảm thiểu tác động môi trường tiềm ẩn. Do đó, người ta luôn hướng đến các phương pháp không sử dụng chất hóa học để đảm bảo tính bền vững cho môi trường và đảm bảo sức khỏe, chất lượng loài thủy sản nuôi. Những phương pháp này tập trung vào việc duy trì hệ sinh thái cân bằng và ngăn chặn sự phát triển quá mức của tảo. Dưới đây là một số phương pháp kiểm soát tảo không dùng hóa chất hiệu quả:

Kiểm soát sinh học: đưa các loài cá ăn tảo như cá mè vào ao. Những loài cá này có thể giúp kiểm soát quần thể tảo bằng cách tiêu thụ tảo và giảm số lượng của chúng.

Vi sinh vật có lợi: bổ sung vi sinh vật có lợi vào ao nuôi để tăng cường chu trình dinh dưỡng và phân hủy chất hữu cơ. Những vi khuẩn này có thể giúp giảm mức độ dinh dưỡng, khiến tảo khó phát triển hơn.

Động vật không xương sống ăn tảo: đưa các động vật không xương sống ăn tảo, chẳng hạn như một số loài ốc hoặc daphnia vào ao. Những sinh vật này có thể ăn tảo và góp phần kiểm soát tảo tự nhiên.

Hệ thống lọc tự nhiên: tạo hệ thống lọc tự nhiên, chẳng hạn như vùng đất ngập nước hoặc vùng đầm lầy, để lọc và làm sạch nước trước khi đưa vào ao. Những bộ lọc tự nhiên này có thể loại bỏ các chất dinh dưỡng dư thừa thúc đẩy sự phát triển của tảo.

Kiểm soát tảo bằng siêu âm: sử dụng các thiết bị siêu âm phát ra sóng âm để phá vỡ thành tế bào tảo, cản trở sự sinh trưởng và phát triển của chúng.

 

Men vi sinh Supercut – Algar: kiểm soát tảo an toàn cho ao nuôi

 

Men vi sinh Supercut – Algar là sản phẩm đã được ThS. Trần Mạnh Cầm (Công ty Cổ phần Công nghệ và Dịch vụ Thủy sản 365) và Nhóm Nghiên cứu của ThS Lê Xuân Chinh (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) thử nghiệm trong thời gian 6 tháng vừa qua trên địa bàn các tỉnh thành miền Bắc. Với thành phần chủ yếu là vi khuẩn Bacillus.sp và men protease, sản phẩm này giúp người nuôi kiểm soát sự phát triển của quần thể tảo trong ao nuôi một cách an toàn. Bên cạnh đó, các thành phần này còn giúp cá và tôm ở các ao được sử dụng tăng cường miễn dịch và tăng khả năng đề kháng với một số mầm bệnh phổ biến. Kết quả các thử nghiệm cho thấy cá và tôm ở các ao được sử dụng sản phẩm Men vi sinh Supercut – Algar có tỷ lệ sống cao hơn từ 10 – 13% so với các ao đối chứng trong thí nghiệm.

Sử dụng kết hợp các phương pháp kiểm soát tảo không dùng hóa chất có thể mang lại hiệu quả cao trong việc quản lý sự phát triển của tảo đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái ao phát triển mạnh và cân bằng. Điều cần thiết là phải điều chỉnh các phương pháp này theo nhu cầu và đặc điểm cụ thể của ao, xem xét các yếu tố như kích thước, độ sâu, thảm thực vật xung quanh và khí hậu địa phương.

ThS. Lê Xuân Chinh