[Tạp chí Người Nuôi Tôm] – Tôm bị nhiễm EHP sẽ tạo ra nhiều bào tử và có thể tích lũy trong nước ao nuôi, việc này dẫn đến lây truyền mầm bệnh và việc điều trị trở nên khó khăn. Do đó, phát hiện nhanh Vi bào tử trùng (EHP) là vô cùng cần thiết giúp cho quá trình điều trị và kiểm soát bệnh dễ dàng hơn. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp các phương pháp phát hiện Vi bào tử trùng gây bệnh trên tôm.

Dấu hiệu lâm sàng: Không có dấu hiệu rõ ràng để phân biệt nhiễm EHP. Trong trường hợp không có các rối loạn khác, nhiễm trùng có thể được chỉ ra bởi sự xuất hiện của sự tăng trưởng, đặc biệt chậm lớn với tỷ lệ chuyển đổi thức ăn (FCR) thấp hơn. Phương pháp tiếp cận bằng kính hiển vi và/hoặc phân tử phải được sử dụng để xác nhận EHP.

 Kính hiển vi: Sự gắn kết của mô gan tụy và các sợi phân được nghiên cứu dưới kính hiển vi ánh sáng bằng cách nhuộm Geimsa (Tourtip & cs., 2009). Sự hiện diện của các bào tử đặc biệt khi soi kính hiển vi dưới vật kính dầu (100x) được sử dụng để chẩn đoán. Các bào tử khá nhỏ (1,1 ± 0,2 x 0,6-0,7 ± 0,1 µm) và có sợi cực với 4-5 cuộn (Alavandi & cs., 2017). Cách tiếp cận này có thể không hiệu quả trong việc xác định các bào tử có số lượng nhỏ.

Mô bệnh học: Trên tất cả các quy trình chẩn đoán khác, mô bệnh học rất quan trọng trong việc chứng minh sự lây nhiễm thực sự, tức là sự hiện diện của mầm bệnh với những thay đổi bệnh lý liên tiếp trong tế bào và mô. Gan tụy (HP) đã được xác định là cơ quan đích của EHP ở tôm (Bell & Lightner, 1988). Kết quả là lượng HP được thu thập gấp 10 lần dung dịch cố định Davidson. Sự phát triển của bào tử chỉ được phát hiện trong tế bào chất của tế bào B. Trong trường hợp không có bào tử, người ta thấy sự lây nhiễm rộng của các tế bào biểu mô ống lượn gần và ống trung gian của HP. Các bào tử tự do được tạo ra bởi các tế bào ly giải đôi khi có thể được nhìn thấy trong lòng ống (Alavandi & cs., 2017).

Việc chẩn đoán bệnh sử dụng phương pháp mô học là rất khó khăn do sự biến đổi mô học trên gan tụy là không rõ ràng. Việc phát hiện ra bào tử là rất khó khăn do kích thước bào tử chỉ khoảng 1-2 µm lại có màu gần đồng nhất với màu nền của tế bào chất nên rất khó phát hiện khi dùng kính hiển vi quang học để quan sát tiêu bản mô.

Xét nghiệm huyết thanh học: Bệnh microsporidiosis ở người được chẩn đoán bằng các kỹ thuật huyết thanh học như immunoperoxidase, miễn dịch huỳnh quang và xét nghiệm hấp thụ miễn dịch liên kết với enzyme (ELISA) và Western blots (Joseph & cs., 2005). Tuy nhiên, do không có đánh giá so sánh nào được báo cáo nên độ nhạy và độ đặc hiệu của các phương pháp này để phát hiện kháng thể kháng Vi bào tử trùng vẫn chưa được biết. Những cách tiếp cận này không liên quan trực tiếp đến tôm vì chúng thiếu hệ thống phòng thủ sản xuất kháng thể.

Phương pháp PCR: PCR đã trở thành một công nghệ quan trọng trong nghiên cứu y học và sinh học trong những năm gần đây. Các mẫu tôm đại diện được lấy trong ethanol 95% để phát hiện EHP. PCR nhắm mục tiêu gen SSU rRNA (SSU-PCR) được sử dụng để chẩn đoán EHP, do phản ứng chéo của đoạn mồi SSU-PCR với DNA (Tourtip & cs., 2009; Tang & cs., 2007). Kỹ thuật nested PCR nhắm vào protein vách bào tử của gen EHP được lựa chọn để giải quyết vấn đề này. Nó không mang lại kết quả dương tính giả từ microsporidia gần tương tự (Chen & cs., 2013). Phương pháp SWP-PCR mới nhạy hơn 100 lần so với SSU-PCR. Phương pháp này có thể được sử dụng cho EHP ở gan tụy, thức ăn thủy sản, phân và vật liệu xung quanh do tính đặc hiệu và độ nhạy cao hơn.

Hảo Mai