[Người Nuôi Tôm] – Bệnh đốm trắng (White Spot Disease – WSD) là một trong những bệnh nguy hiểm hàng đầu trong nuôi tôm, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tác nhân gây bệnh là virus hội chứng đốm trắng (White Spot Syndrome Virus – WSSV), thuộc chi Whispovirus, họ Nimaviridae. Đây là virus DNA sợi đôi, có màng bao lipid nên nhạy cảm với các chất diệt khuẩn ở nồng độ cao.

Tôm có các dấu hiệu bị nhiễm bệnh đốm trắng. Ảnh: Trương Phú Hải/Tepbac.com

Theo các nghiên cứu dịch tễ, WSD có phổ ký chủ rộng, ảnh hưởng đến nhiều loài tôm nuôi quan trọng như tôm sú (Penaeus monodon), tôm chân trắng (Litopenaeus vannamei), tôm he Nhật Bản (P. japonicus), cùng nhiều loài giáp xác tự nhiên như cua, còng và tôm hoang dã – đóng vai trò là vật chủ mang mầm bệnh. Tôm có thể nhiễm bệnh ở tất cả các giai đoạn phát triển, từ hậu ấu trùng đến trưởng thành, trong đó nhạy cảm nhất là các giai đoạn 20 – 45 ngày và 60 – 65 ngày sau khi thả nuôi.

Bệnh thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa khi điều kiện môi trường thay đổi đột ngột. Tại Việt Nam, thời gian xuất hiện bệnh có sự khác biệt theo vùng: miền Bắc từ tháng 5 – 7, miền Trung từ tháng 2 – 5 và miền Nam từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Đáng chú ý, bệnh đốm trắng có tính chất phân bố toàn cầu và chiếm tới 40 – 50% tổng số ổ dịch trên tôm được báo cáo hằng năm.

Về phương thức lây truyền, WSSV lan truyền theo cả hai con đường ngang và dọc. Lây truyền ngang xảy ra qua nước, bùn đáy, thức ăn tươi sống chưa xử lý, xác tôm chết, cũng như qua dụng cụ, phương tiện và con người. Ngoài ra, các sinh vật trung gian như giáp xác nhỏ, giun nhiều tơ, nhuyễn thể hai mảnh vỏ, mực và chim ăn tôm có thể làm phát tán mầm bệnh giữa các ao nuôi. Lây truyền dọc xảy ra từ tôm bố mẹ sang trứng và ấu trùng; ngay cả những cá thể không biểu hiện triệu chứng vẫn có khả năng mang và truyền virus cho thế hệ sau.

Biểu hiện bệnh lý của WSD rất rõ rệt ở giai đoạn cấp tính. Tôm nhiễm bệnh thường giảm ăn hoặc bỏ ăn đột ngột, bơi lờ đờ, mất phương hướng và tập trung ven bờ. Cơ thể chuyển màu hồng đỏ, vỏ dễ bong tróc, máu loãng và chậm đông. Dấu hiệu đặc trưng là các đốm trắng hình tròn, đường kính từ 0,5 – 2 mm, xuất hiện dày đặc dưới lớp vỏ giáp đầu ngực và các đốt bụng. Tỷ lệ chết có thể lên tới 80 – 100% chỉ trong vòng 2 – 5 ngày. Trong khi đó, ở giai đoạn mãn tính, tôm có thể mang virus nhưng không biểu hiện rõ triệu chứng, đặc biệt khi điều kiện môi trường ổn định và ít gây stress.

Để chẩn đoán chính xác bệnh, mẫu bệnh phẩm như mang, chân bơi hoặc tôm nguyên con cần được cố định ngay trong dung dịch cồn 90 – 95% theo tỷ lệ 1:10. Các phương pháp xét nghiệm như PCR hoặc Real-time PCR được áp dụng theo tiêu chuẩn TCVN 8710-3:2019 tại các phòng thử nghiệm đủ năng lực theo quy định hiện hành.

Bệnh đốm trắng do virus WSSV là mối đe dọa lớn đối với ngành nuôi tôm với tốc độ lây lan nhanh và tỷ lệ chết rất cao. Việc hiểu rõ đặc điểm dịch tễ, con đường lây truyền và dấu hiệu nhận biết là cơ sở quan trọng để phát hiện sớm, chủ động phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả trong sản xuất.

Hiểu Lam