Xuất khẩu tôm 9 tháng đạt 3,75 tỷ USD, sức ép cạnh tranh ngày càng lớn

[Người Nuôi Tôm] – Xuất khẩu tôm Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm 2026, đạt khoảng 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tốc độ tăng đang có dấu hiệu phân hóa giữa các thị trường, trong khi giá thành sản xuất cao tiếp tục gây sức ép lên năng lực cạnh tranh của ngành tôm.

 

Tôm giữ đà tăng nhưng quý IV có thể chậm lại

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 9/2026, xuất khẩu tôm đạt khoảng 467 triệu USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt khoảng 3,75 tỷ USD, tăng 11%.

Tôm tiếp tục là ngành hàng chủ lực, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Tuy nhiên, mức tăng trong tháng 9 thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng lũy kế, cho thấy thị trường đang xuất hiện những dấu hiệu thận trọng hơn.

Diễn biến này cũng nằm trong xu hướng chung của xuất khẩu thủy sản. Trong 9 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt khoảng 9,103 tỷ USD, tăng hơn 11%. Riêng tháng 9 đạt khoảng 1,135 tỷ USD, tăng 11,9% nhưng thấp hơn tháng trước.

Theo VASEP, đà tăng trưởng trong quý IV có thể giảm nhịp do nhiều đơn hàng phục vụ nhu cầu cuối năm đã được nhập khẩu và giao hàng sớm. Bên cạnh đó, áp lực nguồn nguyên liệu, cạnh tranh giữa các quốc gia sản xuất và tâm lý thận trọng về giá của người mua có thể tiếp tục tác động đến đơn hàng tôm.

Xuất khẩu tôm Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm 2026, đạt khoảng 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ

 

Trung Quốc và ASEAN tăng tốc, thị trường truyền thống chịu sức ép

Một trong những điểm đáng chú ý của xuất khẩu thủy sản 9 tháng là sự thay đổi tương đối rõ về động lực thị trường.

Trung Quốc và Hong Kong đang nổi lên là những thị trường thúc đẩy tăng trưởng. Trong tháng 9, xuất khẩu thủy sản sang khu vực này đạt khoảng 315 triệu USD, tăng 39,9%. Lũy kế 9 tháng đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 33%, tương đương khoảng một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

ASEAN cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, với kim ngạch tháng 9 tăng 45,4% và lũy kế 9 tháng tăng 21%.

Ngược lại, một số thị trường truyền thống đang chững lại. Xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ tháng 9 giảm 3,4%, xuống khoảng 176 triệu USD, khiến mức tăng lũy kế 9 tháng chỉ còn 0,9%. EU giảm 12,8% trong tháng, còn Nhật Bản giảm 13,7%.

Đối với ngành tôm, sự phân hóa này cho thấy tăng trưởng vẫn còn dư địa nhưng không đồng đều giữa các thị trường. Theo các dữ liệu được VASEP dẫn tại Global Shrimp Forum, nguồn cung và nhu cầu tôm toàn cầu đang diễn biến khác nhau giữa từng khu vực.

Tại Trung Quốc, nhập khẩu tôm tăng nhanh hơn tốc độ tiêu thụ. Trong khi đó, nhập khẩu tôm nguyên liệu của EU suy giảm. Tại Hoa Kỳ, lượng bán tôm đông lạnh trong tháng 8 giảm dù doanh thu vẫn tăng. Những diễn biến này cho thấy sức mua tôm trên thị trường quốc tế chưa phục hồi đồng đều.

 

Giá thành cao làm giảm lợi thế cạnh tranh

Trong khi thị trường có dấu hiệu phân hóa, ngành tôm Việt Nam còn phải đối mặt với một vấn đề mang tính dài hạn là chi phí sản xuất.

Theo bà Phùng Thị Kim Thu, chuyên gia thị trường thuộc Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), giá thành sản xuất tôm nguyên liệu của Việt Nam hiện khoảng 4,25 USD/kg. Con số này cao hơn đáng kể so với Ecuador, một trong những nước sản xuất và xuất khẩu tôm lớn trên thế giới, với chi phí khoảng 2,4 USD/kg.

Khoảng cách chi phí đang tạo sức ép đáng kể đối với doanh nghiệp và người nuôi tôm Việt Nam, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Chi phí sản xuất cao khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc điều chỉnh giá bán, duy trì biên lợi nhuận và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, trong đó sản xuất còn phân tán, chất lượng con giống chưa đồng đều, nguồn nguyên liệu thiếu ổn định, trong khi chi phí thức ăn và năng lượng vẫn ở mức cao.

Đây cũng là lý do tăng trưởng xuất khẩu không thể chỉ dựa vào mở rộng thị trường hay gia tăng sản lượng. Nâng hiệu quả sản xuất và giảm giá thành đang trở thành yêu cầu quan trọng để ngành tôm duy trì sức cạnh tranh.

 

Kinh tế tuần hoàn được kỳ vọng giảm chi phí, tăng giá trị

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn được xem là một hướng đi giúp ngành tôm đồng thời giảm áp lực về chi phí và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Theo ông Vũ Đức Đam Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành tôm không chỉ giữ vai trò quan trọng trong xuất khẩu mà còn tạo sinh kế cho đông đảo người dân, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và trách nhiệm môi trường, yêu cầu chuyển đổi đang đặt ra đối với toàn bộ chuỗi giá trị, không chỉ riêng người nuôi.

Từ con giống, thức ăn, vùng nuôi, sử dụng năng lượng đến chế biến và phân phối, từng khâu cần được tổ chức theo hướng sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, kiểm soát chi phí và giảm tác động đến môi trường.

Tuy nhiên, kinh tế tuần hoàn chỉ có thể trở thành lợi thế cạnh tranh khi gắn với hiệu quả kinh tế và nhu cầu thực tế của thị trường. Theo đó, việc xây dựng mô hình cần bắt đầu từ sản phẩm, tiêu chuẩn và thị trường đầu ra, trước khi lựa chọn công nghệ, tổ chức vùng nuôi và xác định phương án đầu tư.

Đối với người nuôi, hiệu quả kinh tế là yếu tố quan trọng để tạo động lực thay đổi phương thức sản xuất. Trong khi đó, doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu ổn định, còn thị trường đòi hỏi sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và tính bền vững.

 

Từ giảm chi phí đến tạo thêm giá trị

Một mô hình sản xuất tuần hoàn không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tự động được thị trường trả giá cao hơn. Tôm vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn, tính tiện dụng và mức giá phù hợp với thị trường.

Giá trị từ mô hình tuần hoàn có thể được tạo ra từ nhiều khâu, trước hết là giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro trong nuôi, ổn định nguồn cung và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, việc tận dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, phụ phẩm trong chuỗi cũng có thể mở ra thêm giá trị và nguồn thu cho doanh nghiệp, người nuôi.

Với ngành tôm Việt Nam, cách tiếp cận này có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Thay vì chỉ tập trung gia tăng sản lượng, ngành cần hướng tới chuỗi sản xuất có chi phí hợp lý, nguồn nguyên liệu ổn định và khả năng chứng minh rõ ràng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường.

Sau 9 tháng, xuất khẩu tôm đạt khoảng 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ, cho thấy ngành vẫn duy trì được đà tăng trưởng. Tuy nhiên, triển vọng quý IV được dự báo sẽ thận trọng hơn khi sức ép cạnh tranh gia tăng, thị trường tiêu thụ chưa đồng đều và nguồn nguyên liệu tiếp tục chịu áp lực.

Trong giai đoạn này, kiểm soát giá thành, tăng cường liên kết chuỗi và nâng hiệu quả sản xuất sẽ là những yếu tố quan trọng giúp tôm Việt Nam duy trì tăng trưởng, đồng thời củng cố năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế trong dài hạn.

Lan Hương

Xem thêm:

Xuất khẩu tôm 8 tháng đạt gần 3,28 tỷ USD, quý IV chịu sức ép từ Hoa Kỳ

Xuất khẩu tôm 7 tháng đạt gần 2,9 tỷ USD, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn