ThS. Lê Xuân Chinh
Học viện Nông nghiệp Việt Nam

[Người Nuôi Tôm] – Virus gây hội chứng đốm trắng (WSSV) là một trong những tác nhân gây thiệt hại nghiêm trọng nhất trong nuôi tôm. Khi bệnh bùng phát, virus có thể lây lan nhanh và gây tỷ lệ chết cao trong thời gian ngắn. Trong khi chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu, cacs nghiên cứu gần đây tập trung nhiều hơn vào việc tăng khả năng miễn dịch tự nhiên của tôm. Một nghiên cứu của Natthakit Sawang-arom, Charoonroj Chotwiwatthanakun và cộng sự đến từ Đại học Mahidol, Đại học Phayao, Đại học Prince of Songkla và Trung tâm Công nghệ Gene và Sinh học Quốc gia Thái Lan đã đánh giá vai trò của gene PvADAR trong phản ứng miễn dịch của tôm thẻ chân trắng. Bài báo được công bố trực tuyến ngày 6/5/2026 trên tạp chí Fish & Shellfish Immunology, tập 175, mã bài 111395.

 

 Ức chế gene PvADAR giúp tôm tăng khả năng chống virus đốm trắng

 

PvADAR có vai trò gì?

ADAR là enzyme tham gia chỉnh sửa RNA trong tế bào. Hoạt động này giúp cơ thể kiểm soát phản ứng với RNA sợi đôi, một dạng vật chất di truyền thường xuất hiện trong quá trình nhiễm virus. Tuy nhiên, ADAR cũng có thể làm giảm khả năng nhận diện RNA virus và hạn chế hoạt động của một số cơ chế miễn dịch. Nhóm nghiên cứu cho rằng ở tôm, PvADAR có thể đóng vai trò điều hòa, giúp tránh phản ứng miễn dịch quá mức nhưng đồng thời cũng có thể làm giảm khả năng chống virus. PvADAR được phát hiện trong nhiều cơ quan của tôm, nhưng biểu hiện cao nhất ở tế bào máu và cơ quan lymphoid. Đây là những thành phần quan trọng của hệ miễn dịch bẩm sinh ở giáp xác.

 

Làm giảm PvADAR giúp tăng phản ứng miễn dịch

Để kiểm tra vai trò của gene này, nhóm tác giả sử dụng RNA sợi đôi đặc hiệu để làm giảm biểu hiện PvADAR. Tôm thẻ chân trắng có khối lượng khoảng 3–5 g được tiêm dsPvADAR với liều 1 µg/g khối lượng cơ thể. Sau khi xử lý, biểu hiện PvADAR giảm rõ từ 6 giờ và duy trì ở mức thấp trong suốt 72 giờ theo dõi. Đồng thời, một số gene liên quan đến miễn dịch như proPO, lysozyme, caspase-3 và argonaute-2 tăng biểu hiện. Các gene này tham gia vào nhiều cơ chế bảo vệ khác nhau. Hệ proPO liên quan đến quá trình melanin hóa và bao vây tác nhân gây bệnh. Lysozyme tham gia phá hủy vi sinh vật, caspase-3 hỗ trợ loại bỏ tế bào bị nhiễm thông qua quá trình chết tế bào theo chương trình, còn argonaute-2 là thành phần quan trọng của cơ chế RNA interference chống virus. Tổng số tế bào máu của tôm cũng tăng đáng kể sau khi PvADAR bị ức chế. Kết quả này cho thấy, việc giảm biểu hiện gene PvADAR có thể kích hoạt cả phản ứng miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể.

 

Giảm tải lượng WSSV và tăng tỷ lệ sống

Nhóm nghiên cứu tiếp tục cảm nhiễm tôm bằng WSSV ở hai mức, gồm 100.000 và 1 triệu bản sao virus/mL nước. Tôm được tiêm dsPvADAR trước khi cảm nhiễm 24 giờ. Ở cả hai mức cảm nhiễm, nhóm được ức chế PvADAR có tải lượng virus thấp hơn các nhóm đối chứng. Sự khác biệt rõ nhất xuất hiện ở nghiệm thức cảm nhiễm WSSV liều cao. Sau bảy ngày, nhóm tiêm dsPvADAR đạt tỷ lệ sống 92,6%. Trong khi đó, tỷ lệ sống ở nhóm tiêm dsRNA không đặc hiệu chỉ đạt 13,4%, còn nhóm tiêm PBS đạt 38,4%. Kết quả cho thấy, việc làm giảm PvADAR trước khi virus xâm nhập có thể giúp tôm duy trì phản ứng miễn dịch tốt hơn, hạn chế sự nhân lên của WSSV và giảm tỷ lệ chết. Các kết quả chính gồm:

• Biểu hiện PvADAR giảm rõ từ 6 đến 72 giờ sau khi tiêm dsRNA.
• Tổng số tế bào máu và một số gene miễn dịch tăng lên.
• Tải lượng WSSV thấp hơn so với nhóm đối chứng.
• Tỷ lệ sống đạt 92,6% sau cảm nhiễm WSSV liều cao.

 

Tiềm năng ứng dụng trong phòng bệnh đốm trắng

Kết quả nghiên cứu cho thấy, PvADAR có thể trở thành một mục tiêu mới để nâng cao khả năng chống WSSV của tôm. Thay vì tác động trực tiếp lên virus, hướng tiếp cận này điều chỉnh một gene tham gia kiểm soát miễn dịch, qua đó giúp tăng số lượng tế bào máu, kích hoạt các gene phòng vệ và hạn chế sự nhân lên của WSSV. Về lâu dài, dsPvADAR có thể được phát triển theo hướng bổ sung qua thức ăn, bao vi nang hoặc kết hợp với các hệ mang sinh học để bảo vệ hoạt chất và đưa vào cơ thể tôm hiệu quả hơn. Nếu tối ưu được công nghệ phân phối, phương pháp này có thể được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ phòng bệnh ở giai đoạn tôm giống, trước mùa dịch hoặc tại những vùng có nguy cơ WSSV cao.

Hiện nay, nghiên cứu mới sử dụng phương pháp tiêm dsRNA và xử lý trước khi cảm nhiễm, nên chưa thể áp dụng trực tiếp ở quy mô ao nuôi. Dù vậy, kết quả về tải lượng virus và tỷ lệ sống cho thấy PvADAR là một hướng nghiên cứu có triển vọng để phát triển các sản phẩm tăng cường miễn dịch và phòng bệnh đốm trắng trong tương lai.

Xem thêm:

Công cụ di động chẩn đoán virus đốm trắng trong 24 giờ

Virus Đốm trắng: Động lực lây truyền trên tôm thẻ chân trắng