[Người Nuôi Tôm] – Một số phân tích ngành tôm Trung Quốc cho rằng, lĩnh vực này đang chuyển mạnh từ mô hình nuôi truyền thống sang phát triển chuỗi giá trị khép kín, với ba xu hướng chính là toàn cầu hóa sản xuất, công nghiệp hóa nuôi tôm và gia tăng giá trị thông qua chế biến.

Mô hình nuôi tôm trong nhà màng khép kín tại Trung Quốc (Ảnh: St)

 

Khâu đầu vào của chuỗi giá trị: Con giống và vốn đầu tư sẽ giữ vai trò dẫn dắt

Khâu đầu vào của chuỗi giá trị được xem là “bộ não” và “dòng máu” của toàn ngành, với hai xu hướng nổi bật là gia tăng nguồn vốn đầu tư và nâng cao hàm lượng công nghệ.

Một số phân tích cho rằng, trong khoảng 5 năm tới, ngành tôm Trung Quốc được dự báo sẽ bước vào giai đoạn “vốn hóa”. Khác với mô hình truyền thống dựa chủ yếu vào nguồn lực của người nuôi, nuôi tôm công nghiệp trong nhà có thể trở thành lĩnh vực thu hút các tập đoàn và quỹ đầu tư lớn. Mặc dù yêu cầu vốn đầu tư cao và thời gian hoàn vốn dài, sự tham gia của các doanh nghiệp lớn như Tongwei, Haid… được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ngành chuyển từ mô hình dựa vào vốn của hộ nuôi sang mô hình vận hành theo dòng vốn đầu tư.

Ở lĩnh vực giống, khi biên lợi nhuận của tôm thẻ chân trắng ngày càng thu hẹp, ngành sản xuất giống sẽ hướng tới đa dạng hóa đối tượng nuôi. Các loài như tôm càng xanh, tôm sú và tôm he Nhật Bản được dự báo sẽ mở rộng quy mô sản xuất. Trong đó, tôm he Nhật Bản được đánh giá có tiềm năng lớn nhờ giá trị kinh tế cao và hướng đến nhóm khách hàng trung lưu.

Bên cạnh đó, công tác chọn giống cũng đang chuyển từ việc phụ thuộc vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu (SPF) sang chủ động chọn tạo trong nước. Công nghệ chỉnh sửa gen và chọn giống sinh học được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao khả năng kháng bệnh cũng như tốc độ sinh trưởng của tôm giống.

Xu hướng phát triển chuỗi giá trị tôm Trung Quốc

 

Khâu sản xuất: Chuyên môn hóa và mở rộng sản xuất ra toàn cầu

Khâu nuôi trồng được dự báo sẽ phân hóa mạnh theo hướng chuyên môn hóa. Một trong những xu hướng đáng chú ý là sự dịch chuyển năng lực sản xuất ra thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực thức ăn thủy sản, thuốc thú y thủy sản và thiết bị nuôi đang từng bước xuất khẩu vốn, công nghệ và mô hình sản xuất sang Đông Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ. Điều này cho thấy, các vùng nuôi trọng điểm trong tương lai sẽ không chỉ tập trung tại Trung Quốc mà còn mở rộng sang những khu vực có tiềm năng tài nguyên, nhưng trình độ công nghệ còn hạn chế.

Áp lực về môi trường được dự báo sẽ thúc đẩy sự chuyên môn hóa các dịch vụ hỗ trợ trong ngành tôm. Thay vì tự xử lý nước thải, người nuôi có thể sử dụng dịch vụ từ các doanh nghiệp chuyên về môi trường; đồng thời, mô hình cung cấp nước biển đạt chuẩn cho các vùng nuôi cũng có khả năng phát triển.

Ở khâu sản xuất, nuôi tôm công nghiệp trong nhà được dự báo tiếp tục mở rộng nhờ khả năng kiểm soát an toàn sinh học, sản xuất quanh năm và giảm giá thành, với mục tiêu khoảng 8 Nhân dân tệ/kg. Các mô hình ao đất và nhà bạt quy mô nhỏ có thể sẽ chịu áp lực lớn hơn về chi phí, môi trường và hiệu quả sản xuất nếu không được nâng cấp công nghệ.

 

Khâu đầu ra: Chế biến và tiêu dùng sẽ quyết định hướng phát triển của ngành

Khâu chế biến và tiêu dùng được xem là yếu tố quyết định ngành sẽ nuôi đối tượng nào và nuôi theo phương thức nào, với hai xu hướng chính là tăng tính tiện lợi và giảm dần tỷ trọng tiêu thụ tôm sống.

Theo một số nhận định trong ngành, khi sản lượng tiếp tục tăng, thị trường tôm sống sẽ không còn đủ khả năng hấp thụ toàn bộ nguồn cung. Tôm đông lạnh và các sản phẩm chế biến sẵn sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Đến năm 2026, tôm đông lạnh được dự báo chiếm khoảng 38% tổng lượng tiêu thụ tôm trên toàn cầu.

Sự phát triển của ngành chế biến cũng kéo theo xu hướng nuôi theo đơn đặt hàng. Thay vì sản xuất theo tín hiệu thị trường, người nuôi sẽ thực hiện sản xuất theo yêu cầu cụ thể của doanh nghiệp chế biến về quy cách, kích cỡ và sản lượng để phục vụ các sản phẩm như chả tôm, tôm tẩm gia vị hay các dòng thực phẩm chế biến sẵn.

Bên cạnh đó, khi doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng đầu tư vào các nhà máy chế biến ở nước ngoài, nguồn tôm nhập khẩu, đặc biệt là tôm thẻ chân trắng từ Ecuador, sẽ có lợi thế hơn về giá thành, tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp với tôm nuôi trong nước.

 

Triển vọng chuỗi giá trị ngành tôm xoay quanh ba xu hướng chính

Theo đánh giá, bức tranh phát triển của ngành tôm Trung Quốc trong thời gian tới sẽ xoay quanh ba xu hướng lớn.

Thứ nhất, mở rộng ra toàn cầu, khi nguồn vốn và công nghệ của doanh nghiệp Trung Quốc tham gia sâu hơn vào việc phân bổ năng lực sản xuất trên thế giới. Vai trò của Trung Quốc có xu hướng chuyển từ quốc gia sản xuất lớn sang quốc gia tổ chức chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ quan trọng.

Thứ hai, nâng cấp mô hình sản xuất, với sự chuyển dịch sang các mô hình nuôi công nghiệp, thông minh và ứng dụng công nghệ cao dưới áp lực về môi trường và hiệu quả sản xuất. Quá trình này cũng tạo điều kiện hình thành các thị trường dịch vụ chuyên nghiệp phục vụ ngành nuôi.

Thứ ba, gia tăng giá trị ở khâu đầu ra, khi lợi nhuận của toàn ngành dần chuyển từ hoạt động nuôi sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường tiêu dùng. Doanh nghiệp nắm bắt được xu hướng thực phẩm chế biến sẵn sẽ có nhiều lợi thế trong việc tạo giá trị gia tăng và định hình thị trường.

Trong dài hạn, chuỗi giá trị ngành tôm Trung Quốc được dự báo sẽ hình thành theo mô hình “nguồn tài nguyên toàn cầu – công nghệ Trung Quốc – thị trường tiêu dùng”, với sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các khâu từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và phân phối.

 

Các nhận định trong bài được tổng hợp từ một số phân tích về xu hướng phát triển chuỗi giá trị ngành tôm Trung Quốc trên các nền tảng thông tin chuyên ngành. Đây là những góc nhìn tham khảo về xu hướng thị trường, không phải công bố chính thức của cơ quan quản lý ngành tôm Trung Quốc.

Phạm Huệ

 

Xem thêm:

• Công nghệ Israel mở hướng mới cho nuôi trồng thủy sản Việt Nam: Từ kiểm soát dịch bệnh đến quản trị bằng dữ liệu
• Indonesia: Hàng trăm triệu tôm hùm giống có nguy cơ thất thoát qua buôn lậu