[Người Nuôi Tôm] – Chi phí vận tải biển tăng vọt cùng giá thức ăn chăn nuôi lập đỉnh đang đè nặng lên chuỗi giá trị tôm Việt Nam. Trái ngược với chi phí đầu vào, giá tôm nguyên liệu tại ao lại giảm sâu khiến người nuôi thua lỗ, bỏ trống ao. Tuy nhiên, chính sự sụt giảm nguồn cung này lại tạo tiền đề cho một đợt phục hồi giá vào mùa tiêu thụ cao điểm cuối năm.

Ngành tôm đứng trước “cơn bão kép” chi phí vận tải và thức ăn leo thang, thách thức khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi cung ứng

 

Giá nguyên vật liệu đầu vào liên tục tăng cao

Nửa đầu năm 2026, chi phí đầu vào tăng vọt trở thành lực cản lớn nhất với ngành thủy sản Việt Nam, trực tiếp đe dọa sản xuất và bào mòn lợi nhuận của các hộ nuôi tôm trên cả nước.

Nguyên nhân chính đến từ giá cước vận tải biển tăng mạnh do mùa cao điểm đến sớm, nhu cầu gom hàng tăng và căng thẳng Biển Đỏ khiến tàu phải đi vòng. Đầu tháng 6, chỉ số cước container thế giới (WCI) tăng 23% lên 3.433 USD/FEU, trong khi cước từ Viễn Đông đi Bắc Mỹ và châu Âu tăng 20–31% chỉ sau một tháng. Tình trạng thiếu công suất, ùn tắc cảng và chi phí nhiên liệu cao tiếp tục gây áp lực lớn lên doanh nghiệp xuất khẩu, dự kiến kéo dài đến hết quý III/2026.

Song song với gánh nặng cước tàu, thị trường nguyên liệu thức ăn thủy sản thế giới cũng trải qua đợt biến động dữ dội khi giá bột cá liên tục lập các đỉnh giá mới. Giá bột cá thế giới tăng mạnh, gần gấp đôi so với cùng kỳ, trong đó bột cá Super Steam xuất sang Trung Quốc đạt 2.800–3.000 USD/tấn. Nguyên nhân chủ yếu do Peru cắt giảm khoảng 36% hạn ngạch khai thác cá cơm và dừng đánh bắt từ ngày 11/6, khiến sản lượng bột cá toàn cầu quý I/2026 giảm 28%. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới các doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản tại Việt Nam, khi bột cá là một trong những nguyên liệu quan trọng. Làn sóng tăng giá thức ăn thủy sản bắt đầu quay trở lại vào đầu tháng 8, đẩy chi phí nuôi tôm, cá tra và hải sản lên cao hơn. Trong bối cảnh giá xuất khẩu chưa kịp phục hồi tương ứng, cả doanh nghiệp lẫn hộ nuôi đang phải đối mặt với nguy cơ sụt giảm lợi nhuận nghiêm trọng, đồng thời suy giảm đáng kể sức cạnh tranh trên trường quốc tế.

Thực tế ghi nhận, dù các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và thủy sản đã từng có động thái tạm hoãn tăng giá để hỗ trợ thị trường, nhưng trước áp lực chi phí nguyên liệu quá lớn, họ buộc phải điều chỉnh giá bán nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm. Bước sang đầu tháng 8/2026, hàng loạt thương hiệu lớn trong ngành đã đồng loạt phát thông báo điều chỉnh tăng giá bán thức ăn chăn nuôi. Mức tăng phổ biến dao động từ 160-200 đồng/kg. Đây đã là đợt điều chỉnh tăng giá thứ 5 tính từ đầu năm 2026, tùy thuộc vào từng đơn vị cung ứng.

 

Giá tôm giảm sâu, giảm từ 10-25% so với đầu năm 2026

Trong khi chi phí đầu vào liên tục thiết lập những mặt bằng giá mới, thì ở chiều ngược lại, giá tôm nguyên liệu tại các khu vực nuôi trọng điểm lại ghi nhận đà giảm sâu. Sự lệch nhịp giữa giá thành sản xuất và giá thu mua đầu ra đang đẩy chuỗi giá trị tôm vào tình cảnh vô cùng khắc nghiệt.

Đánh giá về bức tranh thị trường hiện tại, ông Võ Văn Phục, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam, nhận định rằng tùy thuộc vào từng kích cỡ, nhưng so với thời điểm đầu năm 2026, giá tôm nguyên liệu trên thị trường hiện đã giảm từ 10% đến khoảng 25%. Phân tích nguyên nhân của đà sụt giảm này, ông Phục cho biết sự thay đổi trong chính sách thuế tại thị trường Hoa Kỳ đã khiến một số doanh nghiệp trong nước chưa kịp đáp ứng đầy đủ điều kiện để đẩy mạnh xuất khẩu vào khu vực này. Cùng với đó, sức tiêu thụ tại một số thị trường truyền thống khác cũng sụt giảm đáng kể. Mặt khác, do chi phí vận tải trong nước và quốc tế tăng quá cao, đặc biệt là cước tàu biển, các nhà máy chế biến buộc phải chủ động tiết giảm công suất sản xuất để cân đối dòng tiền và hạn chế rủi ro tồn kho.

Khảo sát thực tế tại các vùng nuôi cho thấy ngay trong những tuần đầu tháng 8, giá tôm thẻ nguyên liệu tại các nhà máy và đại lý thu mua đã rơi thẳng đứng so với tháng 7. Mức giảm phổ biến ghi nhận từ 10.000-20.000 đồng/kg, đặt người nuôi tôm vào thế khó khăn chồng chất khi chi phí đầu vào vẫn duy trì ở mức đỉnh.

Mức độ sụt giảm giá diễn ra trên diện rộng và thể hiện rõ qua diễn biến thu mua thực tế của nhiều đơn vị lớn. Tại Gallant Ocean, tôm dòng kích cỡ từ 50-100 con/kg ghi nhận mức giảm từ 7.000-14.000 đồng/kg so với tháng trước, loại 50 con/kg giảm xuống mốc 84.000 đồng/kg và loại 100 con/kg chỉ còn 68.000 đồng/kg. Tại cơ sở Ngọc Đặng ở Bạc Liêu, các dòng tôm cỡ 50-90 con/kg giảm từ 11.000-12.000 đồng/kg, còn nhóm tôm cỡ nhỏ hơn từ 110-140 con/kg sụt nhẹ từ 3.000-5.000 đồng/kg. Ghi nhận đà sụt giảm mạnh nhất là hệ thống thu mua tôm sang lượng F89 với mức giảm từ 13.000-17.000 đồng/kg ở các dòng cỡ từ 30-100 con/kg, kéo tôm cỡ lớn 30 con/kg xuống còn 104.000 đồng/kg và tôm cỡ 100 con/kg chạm đáy 69.000 đồng/kg.

Tâm điểm của đợt giảm giá lần này xoáy sâu vào nhóm tôm cỡ trung từ 50-100 con/kg, phân khúc chiếm sản lượng lớn nhất của người dân. Những đợt nhích giá ngắn hạn vào cuối tháng 7 đã không đủ lực để tạo đà bứt phá. Nhìn chung, các khâu thu mua trên thị trường đang diễn ra vô cùng thận trọng do nhu cầu phân hóa rõ rệt theo từng kích cỡ. Mặt bằng giá giảm sâu kéo dài đang trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận, gây tác động tiêu cực đến tâm lý thu hoạch và khiến kế hoạch thả giống cho các vụ tiếp theo bị ngưng trệ.

Đứng trước các ao tôm sắp đến ngày thu hoạch, người nông dân không khỏi xót xa khi nhìn lại bài toán kinh tế của gia đình. Ông Vũ Văn Thương, một người nuôi tôm lâu năm ở Vĩnh Long cho biết: “Trong hai năm qua, chi phí đầu vào nuôi tôm đều tăng. Từ giá con giống cho đến thức ăn, thuốc thú y thủy sản… đều tăng chóng mặt. Tôi còn 4 ao tôm sắp thu hoạch. Nghe giá tôm thẻ đang giảm, tôi rất rầu. Sau khi nhẩm tính, chắc huề vốn. Mong những ngày tới giá tôm sẽ tăng trở lại, để người nuôi tôm khỏi lo lắng nhiều”.

Sự sụt giảm giá tôm nguyên liệu ngay tại thời điểm chính vụ không chỉ gây tổn thương cho người nuôi, mà còn lan rộng sang toàn bộ hệ thống phân phối và thương mại tôm chế biến. Khi giá nguyên liệu biến động thất thường, các đơn vị phân phối và chế biến phải đối mặt với rủi ro đứt gãy dòng tiền, nguy cơ tồn kho giá cao và chịu sự cạnh tranh về giá từ các nước đối thủ trên thị trường quốc tế.

 

Điểm sáng cuối năm

Mặc dù thị trường thời điểm hiện tại còn trầm lắng, các phân tích chuỗi cung ứng lại hé mở những tín hiệu tích cực cho nửa cuối năm 2026. Bối cảnh khó khăn hiện tại vô hình trung đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, giải tỏa áp lực nguồn cung nội địa và hứa hẹn kích hoạt đà bứt phá về giá khi bước vào mùa tiêu thụ cao điểm.

Do chi phí vận hành leo thang cộng hưởng với giá thu mua giảm sâu, tình trạng người nuôi treo ao, bỏ vụ đang lan rộng tại nhiều tỉnh ven biển khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Sự sụt giảm diện tích thả nuôi này có thể sẽ sớm dẫn đến tình trạng khan hiếm nguồn tôm nguyên liệu cục bộ trong khoảng 2–3 tháng tới. Theo quy luật tất yếu của thị trường: khi nguồn cung giảm mạnh còn nhu cầu không biến động tiêu cực, giá tôm nguyên liệu chắc chắn sẽ bật tăng trở lại.

Đáng chú ý, nửa cuối năm luôn trùng với thời điểm thu hoạch phục vụ các thị trường xuất khẩu lớn cho đợt Lễ Giáng sinh, Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán. Theo thông lệ hàng năm, đây là giai đoạn nhu cầu tiêu thụ tôm chế biến trên toàn cầu vọt tăng mạnh nhất. Các nhà máy buộc phải đẩy mạnh thu mua nhằm hoàn tất những đơn hàng đã ký kết. Nhờ đó, những hộ kiên trì bám ao, duy trì sản xuất trong giai đoạn này sẽ đứng trước cơ hội lớn để “trúng giá”, gỡ lại những khoảng thời gian thua lỗ trước đó.

Tuy nhiên, để nắm bắt thời cơ và không bị gục ngã trước khi thị trường đảo chiều, người nuôi tôm cần thay đổi phương thức canh tác truyền thống. Cơ quan chuyên môn cùng các chuyên gia thủy sản liên tục khuyến cáo người dân cần chủ động áp dụng những giải pháp quản trị chi phí tối ưu.

Theo bà Nguyễn Thị Hoài Thúy, Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản Hã Tĩnh cho biết: “Để sản xuất ổn định thì bà con lưu ý cần phải xây dựng kế hoạch sản xuất cụ thể, đặc biệt phải lựa chọn đối tượng nuôi và thời điểm nuôi phù hợp. Trong thời điểm hiện tại, không nên mở rộng diện tích nuôi, tránh tình trạng được mùa mất giá”.

Giải pháp cốt lõi hiện nay là điều chỉnh lại mật độ thả nuôi. Thay vì nuôi quá dày dẫn đến rủi ro dịch bệnh và chi phí thức ăn vọt tăng, người nuôi nên chuyển sang chiến lược nuôi thưa. Phương pháp này không chỉ giải tỏa áp lực lên hệ thống xử lý nước, tiết giảm lượng thức ăn tiêu thụ mà còn giúp tôm phát triển nhanh, đạt kích cỡ lớn – phân khúc luôn giữ được giá bán cao và ít chịu biến động thị trường.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát chặt chẽ hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), ứng dụng chế phẩm sinh học nâng cao sức đề kháng và bảo toàn tối đa tỷ lệ sống đến khi thu hoạch chính là chìa khóa giúp người nuôi hạ giá thành sản xuất. Trong vòng xoáy thách thức hiện tại, chỉ những ai quản trị tốt rủi ro và tối ưu hóa chi phí mới có thể đứng vững, sẵn sàng đón nhận làn sóng phục hồi của ngành tôm trong những tháng cuối năm 2026.

Thùy Linh

Xem thêm:

Ngành tôm 6 tháng đầu năm: Tăng tốc giữa áp lực kép